Η μάχη κατά της φοροδιαφυγής έχει φέρει αποτελέσματα, περιορίζοντας το «κενό ΦΠΑ» στην Ελλάδα. Ωστόσο, σύμφωνα με έκθεση του ΙΟΒΕ, οι συνολικές εισπράξεις υστερούν σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, κυρίως λόγω των φοροαπαλλαγών και των μειωμένων συντελεστών που περιορίζουν τα δυνητικά έσοδα.

Η έκθεση του ΙΟΒΕ αναφέρει ότι οι αποφάσεις πολιτικής, που μειώνουν τη φορολογική βάση ή το οφειλόμενο ποσό ΦΠΑ για ορισμένα τμήματα της, αποτελούν βασική πηγή απώλειας εσόδων ΦΠΑ. Υπογραμμίζεται ότι οι πολιτικές εξαιρέσεων ή μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στοχεύουν στην παροχή κοινωνικής προστασίας σε ευάλωτες ομάδες (π.χ. σε ακριτικές περιοχές) ή στην ενθάρρυνση της κατανάλωσης συγκεκριμένων αγαθών (π.χ. βιβλία), με κόστος στα έσοδα από ΦΠΑ.

Στο σκέλος της συμμόρφωσης, έχει παρατηρηθεί σημαντική πρόοδος. Το κενό μειώθηκε κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες το 2023 σε σύγκριση με το 2019, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ. Αυτό συμβάλλει στην άμβλυνση του άδικου επιμερισμού του φορολογικού βάρους και του αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων.

Η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου έχει συμβάλει σε αυτή τη βελτίωση. Οι διαδικτυακές πωλήσεις αυξήθηκαν από 3,8% το 2018 σε 6,9% το 2022 των πωλήσεων των επιχειρήσεων την ίδια περίοδο. Η αύξηση των ηλεκτρονικών πωλήσεων μειώνει τις συναλλαγές με μετρητά και βελτιώνει τη συμμόρφωση στην πληρωμή ΦΠΑ μέσω καλύτερου ελέγχου. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τόσο το κενό συμμόρφωσης όσο και το κενό πολιτικής, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά στην κατάταξη της ΕΕ, λόγω του μεγάλου αριθμού εξαιρέσεων πολιτικής.

Το «κενό συμμόρφωσης» ΦΠΑ κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ την περίοδο 2019-2023, κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες, κυρίως λόγω της επέκτασης των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Όσον αφορά το «κενό πολιτικής» ΦΠΑ, η απόκλιση σε σχέση με τη διάμεσο στην ΕΕ ήταν μικρότερη, αν και έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία. Προτείνονται περαιτέρω μέτρα πολιτικής για την τόνωση των ηλεκτρονικών πληρωμών σε στοχευμένες συναλλαγές και την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών από τη φορολογική διοίκηση, ώστε να μειωθεί ακόμη περισσότερο το κενό συμμόρφωσης στην Ελλάδα.

Η ενεργειακή κρίση έπαιξε ρόλο στην αύξηση του «κενού πολιτικής», οδηγώντας την ελληνική κυβέρνηση στη λήψη μέτρων στήριξης που περιλάμβαναν φοροαπαλλαγές. Η ανοδική τάση συνεχίζεται, με τον λόγο της αξίας των φοροαπαλλαγών να αυξάνεται στο 34,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων το 2024 από 19,3% το 2019. Αυτό υποδεικνύει τον μεγάλο και αυξανόμενο όγκο των φοροαπαλλαγών στην Ελλάδα, που καθιστούν το φορολογικό σύστημα πιο πολύπλοκο και αδιαφανές, μειώνοντας παράλληλα τα φορολογικά έσοδα. Συνολικά, με βάση τον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης εσόδων ΦΠΑ, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη από το τέλος για το 2024, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση ώστε να επιτευχθεί σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη.