Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, μετά τη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης, έστειλαν ένα σαφές μήνυμα: δεν υπάρχει επιστροφή στη προηγούμενη κατάσταση, δεδομένης της νέας πραγματικότητας που διαμορφώνουν οι ΗΠΑ.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, παρά τις διαφωνίες τους στο παρελθόν, συμφώνησαν ότι η διατλαντική κρίση έχει οδηγήσει την ΕΕ σε μια νέα, σκληρή πραγματικότητα. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε στους δημοσιογράφους μετά τη Σύνοδο: «Γνωρίζουμε πως πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη».

Σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ και έναν αξιωματούχο που μίλησαν στο Politico, σε αντίθεση με τις πρόσφατες συνόδους κορυφής, όπου υπήρχαν έντονες αντιπαραθέσεις, αυτή τη φορά οι ηγέτες συμφώνησαν σιωπηρά ότι υπάρχει μια μοιραία ρήξη μεταξύ της παλιάς και της νέας τάξης πραγμάτων, δηλαδή με τον τρόπο που λειτουργούσε η Δύση από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η στροφή της ΕΕ προς την ανεξαρτησία συζητείται εδώ και χρόνια, από τότε που ο Τραμπ μετακόμισε για πρώτη φορά στον Λευκό Οίκο το 2017. Ωστόσο, οι άνευ προηγουμένου απειλές του προς τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως αφυπνιστικό κάλεσμα, αναγκάζοντας τους Ευρωπαίους ηγέτες να λάβουν μέτρα που θεωρούνταν αδιανόητα λίγους μήνες πριν.

Ένας διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα της ανατολικής πτέρυγας, με γνώση των συζητήσεων των ηγετών, δήλωσε ότι «Αυτή η στιγμή σηματοδοτεί έναν Ρουβίκωνα. Είναι μια θεραπεία σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στις παλιές εποχές. Αυτό λένε οι ηγέτες εδώ και μέρες».

Η αρχική αντίδραση των ηγετών της ΕΕ στην κρίση της Γροιλανδίας έδωσε μια γεύση του τι μπορεί να ακολουθήσει. Οι ηγέτες της ΕΕ, τόσο μεταξύ τους όσο και δημοσίως, υπογράμμισαν ότι η ταχεία, ενιαία αντίδραση δεν μπορεί να είναι μεμονωμένη, αλλά θα πρέπει να καθορίσει την προσέγγιση της Ένωσης σε όλα τα θέματα.

Ένας από τους διπλωμάτες δήλωσε ότι «Δεν μπορεί να είναι μόνο η ενεργειακή ασφάλεια ή η άμυνα, δεν μπορεί να είναι η οικονομική δύναμη ή η εμπορική εξάρτηση — πρέπει να είναι τα πάντα, όλα μαζί».

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της νέας προσπάθειας της Ευρώπης για ανεξαρτησία είναι η ενότητα, κάτι που έλειπε εδώ και καιρό από την ΕΕ. Οι χώρες της ανατολικής πλευράς της Ευρώπης, απέναντι σε μια επεκτατική Ρωσία, δείχνουν μεγάλη πίστη στο ΝΑΤΟ, όπου οι ΗΠΑ είχαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη που εγγυάτο την άμυνα όλων των μελών. Αυτή η αίσθηση εξάρτησης από τις ΗΠΑ έχει κρατήσει αυτές τις χώρες σταθερά στο στρατόπεδο της Ουάσιγκτον, προκαλώντας διαφωνίες με χώρες που βρίσκονται πιο δυτικά, όπως η Γαλλία, που υποστηρίζει τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.

Πλέον, η Γαλλία δεν είναι η μόνη εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που εκτίθενται άμεσα στον επεκτατισμό της Ρωσίας δείχνουν προθυμία να συμμετάσχουν στην προσπάθεια για ανεξαρτησία. Η Εσθονία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα εξέταζε το ενδεχόμενο να στείλει στρατεύματα στη Γροιλανδία στο πλαίσιο μιας «αποστολής διερεύνησης» που οργανώνει το ΝΑΤΟ. Παρόλο που τελικά δεν έστειλε στρατό, το γεγονός ότι ήταν πρόθυμη είναι κάτι αξιοσημείωτο, τονίζει το Politico.

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέττε Φρέντερικσεν, δήλωσε: «Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν είμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε σαφείς και ισχυροί και δείχνουμε την προθυμία μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε τα αποτελέσματα θα είναι φανερά. Νομίζω ότι έχουμε μάθει κάτι τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες».

Αντίστοιχα, η Πολωνία, που είναι από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές των ΗΠΑ, βγήκε επίσης από τη ζώνη άνεσής της. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έδειξε πως είναι ανοιχτός στο «ευρωπαϊκό μπαζούκα», ένα ισχυρό εργαλείο εμπορικών αντιποίνων που επιτρέπει τον περιορισμό των επενδύσεων από χώρες που απειλούν την ΕΕ.

Ο Τουσκ δήλωσε: «Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την ηγεσία των ΗΠΑ. Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας εδώ — όχι κυριαρχία και όχι εξαναγκασμός. Αυτό δεν λειτουργεί».

Παρόμοιες είναι οι σκέψεις και στις εμπορικές χώρες της βόρειας Ευρώπης. Ενώ χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία και οι Κάτω Χώρες έχουν ιστορικά αντιταχθεί σε οποιαδήποτε κίνηση που θέτει σε κίνδυνο τις εμπορικές τους σχέσεις με τις ΗΠΑ, πλέον είναι ανοιχτές σε πιθανά αντίποινα κατά του Τραμπ.

Ένας διπλωμάτης της ΕΕ ανέφερε χαρακτηριστικά: «Βρισκόμαστε σε νέα εποχή, στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς (τις ΗΠΑ). Τουλάχιστον όχι για τα επόμενα τρία χρόνια», όσο ο Τραμπ θα παραμένει στην εξουσία. «Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν μια δοκιμασία. Πήραμε το μάθημά μας».

Ακόμη και η Γερμανία, αμφισβητεί τις παλιές αξίες. Ο Μερτς έχει υπονοήσει ότι η Γερμανία θα μπορούσε να συμμετάσχει σε μια σκληρή εμπορική αντίδραση κατά των ΗΠΑ.

Οι διπλωμάτες και οι αξιωματούχοι της ΕΕ αναγνωρίζουν ότι αυτές οι κινήσεις συνέβαλαν στην αλλαγή της στάσης του Τραμπ όσον αφορά τις απειλές για την επιβολή δασμών, αλλά προειδοποιούν ότι τώρα πρέπει να ληφθούν κι άλλες σκληρές αποφάσεις.

Ένας διπλωμάτης κατέληξε λέγοντας: «Πρέπει να έχουμε τον έλεγχο της ατζέντας μας. Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα που πρέπει να πάρουμε είναι να μην λέμε όχι σε όλα».