Άμεσες και έμμεσες ανατροπές στην ελληνική αγορά ενέργειας φέρνει η δραστική πρωτοβουλία της Ιταλίας να παρέμβει στον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών ηλεκτρισμού. Η κίνηση αυτή της Ρώμης δεν περιορίζεται στα στενά εθνικά της σύνορα, αλλά προκαλεί έντονο προβληματισμό σε όλη την Ευρώπη, θέτοντας υπό αμφισβήτηση το τρέχον μοντέλο λειτουργίας των διασυνδεδεμένων αγορών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, στο οποίο η Ελλάδα κατέχει κεντρικό ρόλο.

Η ουσία του ζητήματος συνδέεται άρρηκτα με τον μηχανισμό της οριακής τιμής, βάσει του οποίου καθορίζονται οι χονδρεμπορικές τιμές και στη χώρα μας. Η ιταλική κυβέρνηση αποφάσισε να αποζημιώνει τις μονάδες φυσικού αερίου για το κόστος των δικαιωμάτων CO₂, παρακάμπτοντας ουσιαστικά το κόστος του συστήματος ETS. Το αποτέλεσμα είναι μια τεχνητή μείωση των τιμών ρεύματος κατά 30 έως 40 ευρώ ανά μεγαβατώρα, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, την ώρα που οι ελληνικές μονάδες συνεχίζουν να λειτουργούν πλήρως εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου.

Παράλληλα, η μετατροπή της Ιταλίας από καθαρό εισαγωγέα σε εξαγωγέα αναμένεται να αλλάξει άρδην τις ενεργειακές ροές στην περιοχή. Παρά την περιορισμένη δυναμικότητα της διασύνδεσης Ελλάδας–Ιταλίας, η οποία ανέρχεται σε περίπου 500 MW, οι χαμηλότερες ιταλικές τιμές ασκούν καθοδική πίεση στις γειτονικές αγορές. Ταυτόχρονα, περιορίζονται οι δυνατότητες των ελληνικών εξαγωγών σε περιόδους υψηλής παραγωγής, με τους παράγοντες της αγοράς να επισημαίνουν ότι αλλοιώνονται οι συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού για παραγωγούς και προμηθευτές.

Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η διάσταση των κρατικών ενισχύσεων. Σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, τα ιταλικά μέτρα φαίνεται να προσκρούουν στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, καθιστώντας τη στάση της Κομισιόν καθοριστική. Μια ενδεχόμενη ανοχή από τις Βρυξέλλες θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο και για άλλες χώρες, δημιουργώντας ασφυκτική πίεση στην ελληνική πλευρά να αναζητήσει αντίστοιχα εργαλεία στήριξης, με το ανάλογο όμως δημοσιονομικό κόστος.

Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με τη δημόσια διαβούλευση της Κομισιόν για την αναθεώρηση του μοντέλου οριακής τιμολόγησης και του ETS. Για την Ελλάδα, που εξακολουθεί να βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στο φυσικό αέριο, οποιαδήποτε αλλαγή στους ευρωπαϊκούς κανόνες θα έχει άμεσο αντίκτυπο τόσο στις τιμές χονδρικής όσο και στους λογαριασμούς των καταναλωτών. Οι πρόσφατες αντιδράσεις, με τις προθεσμιακές τιμές στην Ιταλία να υποχωρούν σημαντικά, παρακολουθούνται στενά από τους Έλληνες παίκτες της αγοράς, καθώς η ιταλική πρωτοβουλία λειτουργεί ως καταλύτης για εξελίξεις που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα.