Μια σημαντική εθνική αποτύπωση της εμβολιαστικής κάλυψης κατά του ιού HPV στην Ελλάδα για την τριετία 2022-2024 δημοσιεύθηκε στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Vaccine». Η μελέτη, βασισμένη στην ανάλυση λεπτομερών δεδομένων της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ), αποκαλύπτει ότι τα ποσοστά εμβολιασμού στη χώρα μας παραμένουν ανησυχητικά χαμηλά, υστερώντας σημαντικά σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα και τους φιλόδοξους στόχους που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).

Η ερευνητική ομάδα, αποτελούμενη από διακεκριμένους επιστήμονες του ΕΚΠΑ, της ΗΔΙΚΑ και του υπουργείου Υγείας, διαπίστωσε μεν πρόοδο, αλλά παράλληλα και έντονες ανισότητες όσον αφορά την εμβολιαστική κάλυψη για τον HPV σε διάφορες περιοχές της χώρας.

Η μελέτη, χρησιμοποιώντας ανωνυμοποιημένα ψηφιακά δεδομένα από το Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) και το Μητρώο ΑΜΚΑ, εξέτασε παιδιά ηλικίας 9-15 ετών κατά την περίοδο 2022-2024. Κύριος στόχος ήταν η ακριβής αποτίμηση της προόδου της χώρας προς την επίτευξη του παγκόσμιου στόχου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για 90% πλήρη εμβολιαστική κάλυψη στα κορίτσια έως την κρίσιμη ηλικία των 15 ετών έως το έτος 2030.

Τα ευρήματα της μελέτης καταδεικνύουν μια σαφή, έστω και ανεπαρκή, βελτίωση. Η έναρξη του εμβολιασμού (τουλάχιστον μία δόση) σε παιδιά ηλικίας 9-15 ετών αυξάνεται σταθερά: Από 34,7% το 2022 σε 41,4% το 2024 στα κορίτσια, και από 10,8% σε ένα εντυπωσιακό 31,4% στα αγόρια, μετά την καθοριστική ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων.

Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά στην ηλικία έναρξης του εμβολιασμού αποκαλύπτει μια σαφή καθυστέρηση σε σχέση με τις εθνικές συστάσεις. Στην ηλικιακή ομάδα 9-11 ετών (που είναι και η συνιστώμενη ηλικία έναρξης), το 2024 είχε λάβει τουλάχιστον μία δόση το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών. Επιπλέον, στα κορίτσια που συμπληρώνουν το 15ο έτος ζωής σε κάθε ημερολογιακό έτος της ανάλυσης, περίπου 6 στα 10 έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση HPV εμβολίου, ενώ στα αγόρια παρατηρείται μια εντυπωσιακή βελτίωση, με το ποσοστό όσων έχουν ξεκινήσει εμβολιασμό πριν τα 15 να αγγίζει το 40% το 2024.

Αντίστοιχα, η πλήρης εμβολιαστική κάλυψη με δύο δόσεις μέχρι τα 15 έτη, στα κορίτσια αυξάνεται από 47,7% το 2022 σε περίπου 52,5% το 2024, γεγονός που υποδηλώνει ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια δεν έχει ολοκληρώσει το απαιτούμενο σχήμα. Στα αγόρια της ίδιας ηλικίας, η πρόοδος είναι θεαματική -από 1,0% σε 27,7% την ίδια περίοδο- αλλά ακόμη μόλις 1 στα 4 αγόρια είναι πλήρως εμβολιασμένο στα 15 του.

Η ανάλυση των δεδομένων ανά διοικητική περιφέρεια αποκαλύπτει σημαντικές διαφορές τόσο στην έναρξη όσο και στην ολοκλήρωση του εμβολιασμού. Η Κρήτη διατηρεί σταθερά τα υψηλότερα ποσοστά, ενώ οι περιφέρειες Βορείου και Νοτίου Αιγαίου εμφανίζουν τα χαμηλότερα, ιδίως στα παιδιά που φτάνουν τα 15 χρόνια τους. Αυτό αντανακλά τις γνωστές ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης σε νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη για στοχευμένες δράσεις σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων.

Εξίσου εμφανείς είναι και οι κοινωνικές ανισότητες. Τα παιδιά και οι έφηβοι που έχουν γεννηθεί εκτός Ελλάδας παρουσιάζουν σταθερά πολύ χαμηλότερα ποσοστά τόσο έναρξης όσο και ολοκλήρωσης του HPV εμβολιασμού σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους που έχουν γεννηθεί στη χώρα. Για παράδειγμα, ανάμεσα σε κορίτσια 9-15 ετών, η έγκαιρη έναρξη εμβολιασμού είναι περίπου τριπλάσια για όσες έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα σε σχέση με όσες έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα.

Η μελέτη υπογραμμίζει, επίσης, τη στρατηγική σημασία των ψηφιακών δεδομένων υγείας για την προάσπιση της δημόσιας υγείας. Η αποτελεσματική αξιοποίηση εθνικών υποδομών, όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, επιτρέπει την ακριβή και διαχρονική παρακολούθηση της εμβολιαστικής κάλυψης, τον εντοπισμό «κενών» ανά ηλικία, φύλο, γεωγραφική περιοχή και κοινωνική ομάδα, καθώς και τη διαμόρφωση άμεσων και στοχευμένων παρεμβάσεων. Οι ερευνητές τονίζουν με έμφαση την ανάγκη διαμόρφωσης πολιτικών που θα ενισχύουν την έγκαιρη έναρξη του εμβολιασμού και θα περιορίζουν δραστικά τις γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες, μέσω της ουσιαστικής ενδυνάμωσης της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, της εντατικής ενημέρωσης γονέων και εφήβων, καθώς και στοχευμένων παρεμβάσεων σε νησιωτικές και ευάλωτες κοινότητες.