«Αν στα πρώτα λεπτά δεν συγκρουστούν αεροπλάνα στον αέρα ή δεν πάθεις έμφραγμα τη στιγμή του μπλακ άουτ των επικοινωνιών, τότε η κατάσταση μπορεί να γίνει διαχειρίσιμη». Με αυτά τα λόγια, ένας ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας περιέγραψε στην «Κ» το πρωτοφανές σοκ και την ασύλληπτη πίεση που βίωσαν οι ίδιοι και οι συνάδελφοί του, όταν συνειδητοποίησαν ότι το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) έχασε κάθε επαφή με τα αεροσκάφη που πετούσαν στον ελληνικό εναέριο χώρο.

«Μιλάμε για μια κατάσταση έξω από κάθε εγχειρίδιο και κάθε εκπαίδευση. Η ολική απώλεια του συστήματος απλώς δεν έχει προβλεφθεί ποτέ και πουθενά, καθώς τέθηκε εκτός και το εφεδρικό», τονίζει ο ίδιος. Η σημασία του Κέντρου Ελέγχου στο Ελληνικό είναι ζωτικής σημασίας. Εκεί συγκλίνουν όλες οι επικοινωνίες των πιλότων, είτε απλώς διασχίζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο, είτε προσγειώνονται, είτε απογειώνονται από ελληνικά αεροδρόμια. Κάθε αεροσκάφος είναι συνδεδεμένο με τη συχνότητα του κέντρου, και όταν αυτή χαθεί, ο ελεγκτής δεν έχει τη δυνατότητα να κατευθύνει το αεροσκάφος ή να του δώσει εντολή να αλλάξει συχνότητα και να συνδεθεί με τον πύργο ελέγχου του αεροδρομίου.

Παρά το γεγονός ότι οι πύργοι των αεροδρομίων λειτουργούσαν κανονικά, η πρόκληση ήταν τεράστια: έπρεπε να βρεθεί τρόπος να ειδοποιηθεί ο πιλότος. Η λύση βρέθηκε στον εντοπισμό μιας συχνότητας με μερική κάλυψη, καθώς λειτουργούσαν οι πομποί στη Σητεία, και μιας δεύτερης συχνότητας που δεν είχε επηρεαστεί, αλλά προοριζόταν για διαφορετική χρήση.

Μέχρι στιγμής, τα ακριβή αίτια της πλήρους απώλειας της τηλεφωνικής επικοινωνίας και του κλεισίματος του FIR Αθηνών για τέσσερις ώρες παραμένουν άγνωστα. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), υπήρξε τεχνικό πρόβλημα με τη μορφή συνεχούς παρεμβολής «θορύβου» στις συχνότητες, προερχόμενη από ακούσιες εκπομπές σήματος των πομπών της υπηρεσίας. «Τόσο τα πρωτεύοντα όσο και τα δευτερεύοντα (backup) συστήματα επικοινωνίας φωνής (VCS) και πομποδεκτών βρίσκονταν σε λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια του συμβάντος. Ωστόσο, η παρεμβολή “θορύβου” μπλόκαρε τις συχνότητες», ανέφερε η ΥΠΑ σε ανακοίνωσή της.

Αρχικά, η ΥΠΑ έκανε λόγο για μαζικές εξωγενείς παρεμβολές, αλλά στη συνέχεια η εκδοχή αναθεωρήθηκε και το συμβάν αποδόθηκε σε σοβαρό τεχνικό πρόβλημα. Τρεις παράλληλες έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη για να διαπιστωθεί η αιτία της δυσλειτουργίας. Ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, Αριστείδης Κορέας, διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική έρευνα, ενώ συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή υπό τον διοικητή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας, Χρήστο Τσίτουρα, για τη διερεύνηση των αιτίων και την αποτίμηση των επιπτώσεων. Παράλληλα, διενεργείται Ενορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) στην ΥΠΑ για να διαπιστωθεί αν υπάρχουν ευθύνες για στελέχη του οργανισμού.

Παρά την περιορισμένη πληροφόρηση, το σενάριο κυβερνοεπίθεσης έχει σχεδόν αποκλειστεί λόγω της παλαιότητας των συστημάτων, αλλά το ενδεχόμενο δολιοφθοράς παραμένει ανοιχτό. Ο ΟΤΕ, πάροχος των κυκλωμάτων διασύνδεσης, απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε υπόνοια δυσλειτουργίας στο τμήμα που τον αφορά, διαβεβαιώνοντας ότι τα κυκλώματα είναι πλήρως λειτουργικά.

Οι αεροπορικές εταιρείες αναμένουν με ενδιαφέρον το πόρισμα της έρευνας, καθώς ενδέχεται να διεκδικήσουν αποζημιώσεις για τις οικονομικές απώλειες που υπέστησαν λόγω των ακυρώσεων πτήσεων. Το περιστατικό ανέδειξε την ανάγκη εκσυγχρονισμού των συστημάτων αεροναυτιλίας της Ελλάδας. Η υλοποίηση του επενδυτικού προγράμματος της ΥΠΑ, ύψους 313 εκατ. ευρώ, που περιλαμβάνει 13 κομβικά έργα για την περίοδο 2025-2029, θεωρείται απαραίτητη, αλλά αντιμετωπίζει γραφειοκρατικά εμπόδια και προσφυγές στη Δικαιοσύνη.