Στα τέλη του 1943, ο 40χρονος Χέρμαν Χόιερ, ένας λοχίας του 1012 Τάγματος Πεζικού Οχυρών, διέσχιζε την ελληνική επικράτεια με ανοιχτά βαγόνια τρένου, εξοπλισμένα με αντιαεροπορικά πολυβόλα. Μαζί με τους συμπολεμιστές του, αντίκριζαν στο βάθος τον Όλυμπο, προτού παρελάσουν στο Καλλιμάρμαρο και βουτήξουν στα νερά του Σαρωνικού. Αυτές οι στιγμές, που έμοιαζαν σχεδόν με τουριστική περιήγηση, αποτυπώθηκαν στον φακό του Χόιερ: στρατιώτες μπροστά από ένα μικρό χριστουγεννιάτικο δέντρο στους κοιτώνες τους, χαμογελαστά πρόσωπα και πανοραμικές λήψεις της διώρυγας της Κορίνθου.

Όμως, το ίδιο άλμπουμ έκρυβε μια φρικιαστική αντίθεση. Ανάμεσα στα τοπία, βρέθηκαν σπάνια τεκμήρια από τις ασπρόμαυρες εικόνες μελλοθάνατων Ελλήνων αντιστασιακών. Τυπωμένες σε χαρτί Ridax, οι φωτογραφίες αυτές έφεραν στην πίσω όψη τους την ένδειξη «Εκτέλεση ομήρων», γραμμένη με μολύβι δίπλα στην ημερομηνία 1/5/1944. Δέκα φωτογραφίες αποτύπωναν με ανατριχιαστική λεπτομέρεια τη μεταφορά των αιχμαλώτων από το Χαϊδάρι, την άφιξη στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και την παράταξη μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Σε μια από αυτές, ένας όμηρος διακρίνεται με υψωμένη γροθιά, μια τελευταία πράξη αντίστασης λίγο πριν από το τέλος. Εκείνη την Πρωτομαγιά, 200 κομμουνιστές εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τον θάνατο του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ.

Η πρόσφατη προσπάθεια δημοπράτησης αυτού του υλικού στο eBay προκάλεσε άμεση κινητοποίηση. Ο ιστορικός Βαλεντίν Σνάιντερ, επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, ανέλυσε τα τεκμήρια και επιβεβαίωσε τη γνησιότητά τους. «Είναι αυθεντικές», δηλώνει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως «Δεν υπάρχουν ενδείξεις που να επιτρέπουν την αμφιβολία ως προς τη γνησιότητά τους». Η έρευνά του αποκάλυψε ότι ο Βέλγος έμπορος που τις διέθετε είχε αποκρύψει τρεις φωτογραφίες που έδειχναν τη στιγμή της εκτέλεσης, πιθανότατα λόγω των κανόνων της πλατφόρμας για βίαιο περιεχόμενο. Τελικά, μετά από παρέμβαση του Υπουργείου Πολιτισμού, υπεγράφη προσύμφωνο για την απόκτηση 262 φωτογραφιών, συμπεριλαμβανομένων και των αποκαλυπτικών εικόνων του αποσπάσματος.

Η υπουργός Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τις εικόνες «ανεκτίμητες», τονίζοντας ότι «καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή», αποτελούν κορυφαία ιστορικά πειστήρια. Ο Χόιερ, που γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1903, φαίνεται πως βρέθηκε στην Καισαριανή λόγω της υπαγωγής της μονάδας του στη μεραρχία του Κρεχ. Αν και παραμένει αδιευκρίνιστο αν συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία, οι λήψεις του πιστοποιούνται από διασταυρωμένες πηγές, όπως το στρατιωτικό του βιβλιάριο και φωτογραφίες από κηδείες στρατιωτών της ίδιας μονάδας.

Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός επισημαίνει ότι αυτές οι εικόνες προσφέρουν νέες πληροφορίες για τη μεθοδολογία των εκτελέσεων, αποκαλύπτοντας πως οι όμηροι μεταφέρθηκαν με κλειστά φορτηγά και εκτελούνταν ανά εικοσάδες. Η εμφάνιση αυτών των αρχείων σήμερα δεν είναι τυχαία. «Πιστεύω ότι τώρα βγαίνουν από τα “σεντούκια” γιατί υπάρχει χρονική απόσταση από το γεγονός και οι επόμενες γενιές πιθανόν να θέλουν να ξεφορτωθούν αυτό το υλικό και τα όποια επιβαρυντικά στοιχεία φέρει μαζί του», αναφέρει ο κ. Χανδρινός. Στα χρόνια του πολέμου, η ναζιστική Γερμανία ενθάρρυνε τους στρατιώτες να φωτογραφίζουν τον πόλεμο για να διατηρούν δεσμούς με την πατρίδα, συχνά σε άλμπουμ με τον τίτλο «Meine Jahre im Krieg».

Ο Βέλγος πωλητής, Τιμ ντε Κράνε της «Crain’s Militaria», που φέρεται να έχει πουλήσει χιλιάδες στρατιωτικά κειμήλια, δήλωσε «ανοιχτός σε εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές αρχές». Η υπόθεση αναδεικνύει την ύπαρξη μιας σκιώδους αγοράς όπου η ιστορική μνήμη συχνά τεμαχίζεται. Όπως προειδοποιεί ο κ. Σνάιντερ, όταν μεμονωμένες φωτογραφίες πωλούνται χωριστά, «Κυκλοφορούν ψήγματα», «δημιουργώντας μια αποσπασματική εικόνα της ιστορίας». Η επιστροφή της συλλογής Χόιερ στην Ελλάδα διασφαλίζει ότι αυτή η σκοτεινή σελίδα θα παραμείνει ενιαία και προσβάσιμη στην ιστορική έρευνα.