Ξεχασμένοι σε κάποιο σκοτεινό υπόγειο δημόσιου κτιρίου στην Αλεξανδρούπολη, ή ίσως οριστικά χαμένοι στη λήθη του χρόνου, βρίσκονται οι τόμοι μιας μελέτης που εκπονήθηκε το μακρινό 1957. Το αντικείμενο; Η κατασκευή ενός φράγματος στο Μικρό Δέρειο του Έβρου. Πρόκειται για ένα έργο-φάντασμα, μια υπόσχεση που επαναλαμβάνεται στα προεκλογικά προγράμματα από τη δεκαετία του 1960, χωρίς όμως να έχει τοποθετηθεί ποτέ ούτε ένας θεμέλιος λίθος, παρά το γεγονός ότι αποτελεί το πλέον διαχρονικό αίτημα των ακριτών μας.

Η ελπίδα για την περιοχή αναζωπυρώθηκε κατά την πρόσφατη επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στον Έβρο. Λίγες ημέρες μετά τις καταστροφικές πλημμύρες που πλήγωσαν τον τόπο, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε έργα υποδομής ύψους 30 εκατομμυρίων ευρώ για τη θωράκιση της περιοχής. «Η δική μας δουλειά είναι να κάνουμε τα έργα υποδομής. Εχουμε τέσσερα χρόνια για να τα κάνουμε αυτά τα έργα. Συζητιούνται πολλές δεκαετίες. Νομίζω τώρα έχει έρθει η ώρα να τα κάνουμε. Θα προσθέσουμε και άλλα 10 εκατομμύρια, θα πάμε στα 30 εκατομμύρια για την Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση (ΟΧΕ) του Εβρου, ώστε να μπορούμε να έχουμε κάποια χρηματοδοτικά εργαλεία να παρέμβουμε και άμεσα και πιο μεσοπρόθεσμα», δήλωσε χαρακτηριστικά, δεσμευόμενος για μια ουσιαστική παρέμβαση.

Το φράγμα στο Μικρό Δέρειο δεν είναι απλώς μια τεχνική παρέμβαση, αλλά ένα έργο πνοής που θα μπορούσε να αλλάξει τη μοίρα του κεντρικού και βόρειου Έβρου. Οι τοπικοί φορείς επισημαίνουν ότι η ολοκλήρωσή του θα θωρακίσει ολόκληρη την περιοχή από τον εφιάλτη της ξηρασίας και των πλημμυρών, εξασφαλίζοντας παράλληλα άφθονο νερό για την άρδευση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Επιπλέον, η δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να δώσει μια τεράστια αναπτυξιακή ώθηση στις τοπικές επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.

Ωστόσο, η ιστορία του έργου είναι γεμάτη από πικρία και διαψεύσεις. «Το φράγμα του Μικρού Δερείου εξαγγέλλεται από τη δεκαετία του 1960. Ολες οι κυβερνήσεις το έχουν βάλει στο πρόγραμμά τους», σημειώνει ο δήμαρχος Σουφλίου, Παναγιώτης Καλακίκος. Η διαπίστωσή του επιβεβαιώνεται από το ιστορικό αρχείο: τον Μάρτιο του 1996, οι βουλευτές του ΚΚΕ Γεράσιμος Αραβανής και Γιάννης Κατσαρός είχαν ζητήσει ενημέρωση από τη Βουλή, τονίζοντας ότι η μόνη πρόοδος ήταν μια προμελέτη του 1991 στην οποία οριζόταν η θέση κατασκευής του έργου. «Η μη υλοποίηση των διακηρύξεων των διαφόρων κυβερνήσεων για την κατασκευή του φράγματος δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στους κατοίκους της περιοχής και οδηγεί στην παραπέρα υποβάθμιση και ερήμωσή της», προειδοποιούσαν τότε.

Η απάντηση που έλαβαν πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες ήταν αρνητική, με την επίκληση της έλλειψης πόρων. Ο τότε υπουργός Γεωργίας, Στέφανος Τζουμάκας, είχε εξηγήσει: «Λόγω των περιορισμένων πιστώσεων του Λειτουργικού Προγράμματος “Ανάπτυξη του τομέα της Γεωργίας 1994-1999”, που για τα νέα έργα ανέρχονται σε 50 δισ. δραχμές περίπου, δεν κατέστη δυνατό να ενταχθεί στο πρόγραμμα αυτό η μελέτη και η κατασκευή του φράγματος Δερείου Νομού Εβρου, εκτιμώμενης της δαπάνης σε 30 δισεκατομμύρια δραχμές».

Τα χρόνια πέρασαν και το θέμα επανήλθε το καλοκαίρι του 2018, με ανακοινώσεις από το γραφείο του τότε υπουργού Υποδομών Χρήστου Σπίρτζη για εξασφάλιση χρηματοδότησης. Πιο πρόσφατα, τον Ιανουάριο του 2023, ο τότε υπουργός Κώστας Αχ. Καραμανλής υπέγραψε την απόφαση που χαρακτήριζε την κατασκευή του φράγματος ως «έργο εθνικού επιπέδου, ειδικό και σημαντικό», εγκρίνοντας 2 εκατομμύρια ευρώ για τη μελέτη. Παρά τις υπογραφές, οι δήμαρχοι Σουφλίου και Διδυμοτείχου παραμένουν σήμερα χωρίς κανένα νέο. «Με τόσες αποζημιώσεις που έχουμε δώσει για τις ζημιές που έχουν προκληθεί από πλημμύρες και ξηρασίες θα είχαμε πληρώσει την κατασκευή του φράγματος», υπογραμμίζει ο κ. Καλακίκος, εκφράζοντας την ανησυχία ότι η διαδικασία βρίσκεται ξανά στον αέρα.

Το αίσθημα της αδικίας είναι διάχυτο στην ακριτική Ελλάδα. «Κατασκευάζονται φράγματα σε πολλές περιοχές της χώρας. Αλλά εδώ είναι Εβρος. Δεν μας δίνουν προτεραιότητα», αναφέρει ο δήμαρχος Διδυμοτείχου, Ρωμύλος Χατζηγιάννογλου. Όπως εξηγεί, το φράγμα θα σήμαινε μηδενικό κόστος άρδευσης για την πεδιάδα του Ερυθροποτάμου, ο οποίος ως χείμαρρος στερεύει το καλοκαίρι. Με το φράγμα, η συνεχής ροή νερού θα επέτρεπε τη σωστή άρδευση και την αύξηση της παραγωγής, δίνοντας ζωή σε έναν τόπο που παλεύει να κρατηθεί όρθιος.