Μια ανυπολόγιστη πολιτιστική τραγωδία εκτυλίσσεται στη Μέση Ανατολή, καθώς οι στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν έχουν πλήξει θανάσιμα τουλάχιστον τέσσερα κορυφαία ιστορικά μνημεία. Παλάτια ανεπανάληπτης ομορφιάς και αρχαία τεμένη, που αποτελούν τον συνεκτικό ιστό της ιρανικής ταυτότητας αλλά και τμήμα της παγκόσμιας κληρονομιάς, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με τη φθορά του πολέμου, προκαλώντας ένα κύμα διεθνούς ανησυχίας.

Η έκταση της καταστροφής ώθησε το Ιράν και τον Λίβανο να υποβάλουν κατεπείγον αίτημα στην UNESCO, ζητώντας την άμεση ένταξη περισσότερων χώρων σε καθεστώς ενισχυμένης προστασίας. Ο διεθνής οργανισμός επιβεβαίωσε ήδη τις ζημιές στο περίτεχνο Παλάτι Γκολεστάν της δυναστείας των Κατζάρ στην Τεχεράνη, στο Παλάτι Σεχέλ Σοτούν του 17ου αιώνα, καθώς και στο Μαστζέντ ε τζαμί στο Ισφαχάν — το παλαιότερο τζαμί της χώρας. Παράλληλα, ανησυχία επικρατεί για την κοιλάδα Χοραμαμπάντ, η οποία περιλαμβάνει πέντε προϊστορικές σπηλιές και ένα βραχώδες καταφύγιο με ενδείξεις κατοίκησης από το 63.000 π.Χ.

Η εικόνα στο Παλάτι Γκολεστάν είναι αποκαρδιωτική. Θραύσματα από τους καθρέπτες που κάποτε κοσμούσαν τις οροφές καλύπτουν τώρα τα δάπεδα, ενώ οι εμβληματικές καμάρες, τα παράθυρα και τα γυάλινα ψηφιδωτά έχουν υποστεί σοβαρές αλλοιώσεις. Παρά το γεγονός ότι η UNESCO είχε κοινοποιήσει εγκαίρως τις γεωγραφικές συντεταγμένες των μνημείων σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη για την αποφυγή πληγμάτων, η πραγματικότητα στο πεδίο αποδείχθηκε διαφορετική, με τις ζημιές να εκτείνονται από την Τύρο του Λιβάνου μέχρι τη Λευκή Πόλη στο Ισραήλ.

«Αυτό που συμβαίνει είναι σαφές σε όλους: Σε αυτές τις ολοένα και πιο σύγχρονες συγκρούσεις, είναι οι άμαχοι που πληρώνουν το τίμημα, είναι οι πολιτικές υποδομές που πληρώνουν το τίμημα, και όλοι έχουμε δει την καταστροφή ανεκτίμητης ιστορικής κληρονομιάς», δήλωσε χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζάρικ. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Μπόνι Ντόχερτι από την Human Rights Watch προειδοποίησε πως ο πόλεμος, πέρα από τους 1.000 και πλέον νεκρούς, διαλύει τους θεσμούς και τα ιστορικά τοπόσημα που κρατούν ενωμένες τις κοινότητες.

Για τους ανθρώπους που μεγάλωσαν ανάμεσα σε αυτά τα μνημεία, οι απώλειες είναι βαθιά προσωπικές. Ο Αράς Αζίζι υπογραμμίζει την ανάγκη του πολιτισμικού πλαισίου: «Χρειαζόμαστε ένα πολιτισμικό πλαίσιο. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε, από πού προέρχουμε και τι σημαίνουν όλα αυτά». Η Σαμπνάμ Εμπαντί, περιγράφοντας το πλήγμα στο Σεχέλ Σοτούν, εξομολογείται: «Γι’ αυτό κάθε μέρα, όταν βλέπω τη ζημιά σε αυτά τα μνημεία που αποτελούν τον πυρήνα των αναμνήσεών μου, νιώθω σαν να χάνω και ένα κομμάτι του».

Ενώ το Πεντάγωνο απέφυγε να σχολιάσει και οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις δήλωσαν πως δεν έχουν «γνώση» των ισχυρισμών, η συζήτηση γύρω από τους κανόνες εμπλοκής φουντώνει. Η πρόσφατη αναφορά του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, για την αποφυγή «ανόητων κανόνων εμπλοκής», προκάλεσε την αντίδραση της Πάτι Γκέρστενμπλαϊθ από την Αμερικανική Επιτροπή του Blue Shield, η οποία επισήμανε ότι αυτοί οι κανόνες προστατεύουν όχι μόνο την ιστορία, αλλά και τα νοσοκομεία και τα σχολεία. Με την κυβέρνηση Τραμπ να δρομολογεί την αποχώρηση των ΗΠΑ από την UNESCO, η τύχη μνημείων που θεωρούνται «εξαιρετικής αξίας για την ανθρωπότητα» παραμένει μετέωρη.