Η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορική πρόκληση καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του, διαμορφώνοντας μια οικονομία που μεταμορφώνεται με τρόπους που μοιάζουν αδύνατο να αναστραφούν χωρίς μια νέα, βαθιά κρίση. Ενώ στη Δύση πολλοί περιμένουν μια ξαφνική κατάρρευση του συστήματος, η Αλεξάνδρα Προκοπένκο, διακεκριμένη ερευνήτρια στο Κέντρο Carnegie Russia Eurasia και συγγραφέας του έργου «From Sovereigns to Servants: How the War Against Ukraine Reshaped Russia’s Elite», παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα. Η ρωσική οικονομία δεν καταρρέει με πάταγο, αλλά εισέρχεται σε αυτό που οι ορειβάτες ονομάζουν «ζώνη θανάτου»: το υψόμετρο πάνω από τα 8.000 μέτρα, όπου ο ανθρώπινος οργανισμός παύει να εγκλιματίζεται και αρχίζει να πεθαίνει κύτταρο προς κύτταρο.

Σύμφωνα με την Προκοπένκο, η Ρωσία έχει εγκλωβιστεί σε μια αρνητική ισορροπία. Καταφέρνει να διατηρεί τη συνοχή της, αλλά ταυτόχρονα καταστρέφει μεθοδικά τη μελλοντική της ικανότητα για ανάπτυξη. Τα έσοδα από τις εξαγωγές μειώνονται και τα δημοσιονομικά κενά γίνονται όλο και πιο δύσκολο να καλυφθούν, την ώρα που η οικονομία αναπτύχθηκε μόλις κατά 1% το 2025 και οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ακόμα πιο απογοητευτικές. Το οικονομικό σύστημα έχει πλέον διασπαστεί σε δύο ταχύτητες. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο στρατιωτικός τομέας, που λειτουργεί ως το προνομιούχο όργανο που λαμβάνει όλο το διαθέσιμο κεφάλαιο, το εργατικό δυναμικό και τις εισαγωγές. Από την άλλη, ο ιδιωτικός τομέας και οι καταναλωτικές βιομηχανίες έχουν μείνει στο περιθώριο, στερούμενοι πόρων.

Είναι αποκαλυπτικό ότι ο συνολικός μεταποιητικός τομέας της Ρωσίας παρουσίασε αύξηση 18,3% την τελευταία τριετία, όμως όλη αυτή η άνοδος προέρχεται αποκλειστικά από την πολεμική παραγωγή. Στην πραγματικότητα, η πολιτική βιομηχανία συρρικνώθηκε την ίδια περίοδο. Η ρωσική οικονομία τροφοδοτείται πλέον από κρατικές μεταφορές κονδυλίων προς αμυντικές επιχειρήσεις, μια διαδικασία που μοιάζει με τα πετρελαϊκά κέρδη του παρελθόντος, αλλά με μια κρίσιμη διαφορά: τα χρήματα αυτά δεν έρχονται από το εξωτερικό, αλλά αποτελούν μια εσωτερική αναδιανομή προς περιουσιακά στοιχεία που προορίζονται για καταστροφή στο μέτωπο. Με απλά λόγια, ο οργανισμός μεταβολίζει τον ίδιο του τον μυϊκό ιστό για να παράγει ενέργεια.

Η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί μια κυκλική ύφεση που μπορεί να διορθωθεί με απλά μέτρα πολιτικής. Μοιάζει περισσότερο με το υψομετρικό άλμα, όπου όσο περισσότερο παραμένεις στην κορυφή, τόσο χειροτερεύει η υγεία σου. Ο αμυντικός τομέας της Ρωσίας αντιπροσωπεύει πλέον το 8% του ΑΕΠ και η αποστράτευση χωρίς κρίση θα απαιτούσε πέντε σχεδόν απίθανες προϋποθέσεις: εγγυήσεις ασφαλείας που να ικανοποιούν το Κρεμλίνο, μαζική επανεκπαίδευση του προσωπικού, μερική άρση των κυρώσεων για πρόσβαση σε τεχνολογία, μια ριζική επανάσταση στις αμυντικές προμήθειες και ένα υγιές οικοσύστημα μικρών επιχειρήσεων. Η πιθανότητα να συμπέσουν και οι πέντε αυτοί παράγοντες είναι σχεδόν μηδενική.

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, το οξυγόνο αρχίζει να τελειώνει. Το έλλειμμα εκτοξεύτηκε στα 5,6 τρισεκατομμύρια ρούβλια (73 δισεκατομμύρια δολάρια) για το 2025, το υψηλότερο από την εποχή της πανδημίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος φέτος θα είναι περισσότερες από τις δαπάνες για την υγεία και την παιδεία μαζί. Παράλληλα, η πίεση από τις τιμές του πετρελαίου εντείνεται, καθώς το αργό Urals πωλείται με σημαντική έκπτωση, οδηγώντας τα έσοδα προς το χαμηλότερο επίπεδο από το 2020. Αυτή η παγκόσμια επιβράδυνση αντανακλά την κατάσταση στην Κίνα και την Ευρώπη, δημιουργώντας μια διεστραμμένη δομή κινήτρων για τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Αντί ο Πούτιν να οδηγηθεί σε διαπραγματεύσεις λόγω του κόστους, παρατηρεί τους ανταγωνιστές του και βλέπει μια Ευρώπη σε κρίση και μια Ουκρανία εξαντλημένη. Αν πιστεύει ότι μπορεί να αντέξει τον πόνο περισσότερο από τη Δύση, η οικονομική πίεση απλώς ενισχύει την επιμονή του. Στις ρωσικές ελίτ κυριαρχεί η πεποίθηση ότι ο τελικός στόχος της Δύσης είναι ο μόνιμος περιορισμός της Ρωσίας. Υπό αυτές τις προσδοκίες, η συνέχιση του πολέμου μοιάζει λογική για το Κρεμλίνο, ελπίζοντας σε μια διάσπαση της δυτικής συμμαλαβίας ή σε μια αλλαγή πολιτικής από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η παραμονή στη «ζώνη θανάτου» έχει όρια. Κάθε επιπλέον έτος αυξάνει τον κίνδυνο μιας συστημικής κρίσης και μιας κατάρρευσης των θεσμών τόσο σοβαρής, που καμία μεταπολεμική πολιτική δεν θα μπορεί πλέον να αποκαταστήσει τη ζημιά.