Η ιστορική μνήμη αποκτά πλέον νομική θωράκιση, καθώς το σύνολο της φωτογραφικής συλλογής των Τ. de Craene και H. Heuer κηρύχθηκε ομόφωνα μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων. Ανάμεσα στα 163 σπάνια τεκμήρια, ξεχωρίζουν οι 12 φωτογραφίες που αποτυπώνουν τα πρόσωπα και τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Με αυτή την απόφαση, που βασίζεται στο άρθρο 20 του ν.4858/2021, το Υπουργείο Πολιτισμού ξεκινά επίσημα τη διαδικασία διεκδίκησης και επαναπατρισμού των κειμηλίων για λογαριασμό του ελληνικού κράτους.

Η κινητοποίηση είναι άμεση, καθώς κλιμάκιο εμπειρογνωμόνων αναχωρεί για το Εβεργκεμ του Βελγίου, προκειμένου να εξετάσει από κοντά τη συλλογή στην έδρα του συλλέκτη Tim de Craene. Η εισήγηση της Σταυρούλας Φωτοπούλου, προϊσταμένης της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ήταν καταλυτική. Όπως υπογράμμισε, η συλλογή αποτελεί «λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της συλλογής, ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα την περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ειδικώς οι φωτογραφίες που απεικονίζουν του Ελληνες κρατούμενους αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, καθώς δίνουν πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες, για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν την εκτέλεσή τους».

Το χρονικό της θυσίας αναβιώνει μέσα από τις λεπτομέρειες της εποχής. Η εκτέλεση των 200 ήταν το σκληρό αντίποινο για τον θάνατο του Γερμανού υποστράτηγου Κρεχ στους Μολάους. Συνολικά, 350 Έλληνες πλήρωσαν με τη ζωή τους για τέσσερις Γερμανούς, σε ένα όργιο βίας που περιλάμβανε και τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας υπό τον Διονύση Παπαδόγγονα. Οι φωτογραφίες δείχνουν τους μελλοθάνατους να βαδίζουν προς το απόσπασμα με μια απόκοσμη ηρεμία. «Είναι πραγματικά συγκλονιστικές και δίνουν πρόσωπο σε όλες τις ιστορικές μαρτυρίες που έχουμε για το ήθος των ανθρώπων αυτών και πώς οδηγήθηκαν στο απόσπασμα. Ηταν ήρεμοι, ήταν έτοιμοι. Υπάρχουν πολλές αφηγήσεις που μιλούν για την αποφασιστικότητά τους όταν άκουσαν τα ονόματά τους, και μπορούμε να το δούμε στις φωτογραφίες», ανέφερε η κ. Φωτοπούλου.

Η δύναμη της ψυχής τους αποτυπώθηκε στα τελευταία σημειώματα που πέταξαν από τα καμιόνια, ελπίζοντας να φτάσουν στους οικείους τους. Τα λόγια τους, που παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση, συγκλονίζουν:

● «Αγαπημένοι μου, ο θάνατός μου δε θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ. Σφίξτε τις καρδιές σας. Ετσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Με πολλή αγάπη. Μήτσος». Μήτσος Ρεμπούτσικας.

● «Για το παιδί και τη γυναίκα μου. Κατίνα, Γιωργούλη μου, σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Δάσκαλος. Μάρνη 52».

● «Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Να είσαι υπερήφανος για τον μονάκριβο γιο σου. Ναπολέων Σουκατζίδης».

● «Η κόρη μου η Ρήνα να γίνει δασκάλα. Φιλώ τη γυναίκα μου και το παιδί. Βαγγέλης».

● «Ετσι πεθαίνουν οι άξιοι Ελληνες. Ζήτω η λευτεριά. Σπήλιος Αμπελογιάννης».

● «Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας. Λευτέρης Αναστασιάδης. Δικηγόρος».

● «Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος. Ν. Μαριακάκης. Γεωπόνος 1-5-44 όποιος το βρει να μην το καταστρέψει Γεωπόνος Χανιά Κρήτη».

Μέσα από τη συλλογή έχουν ήδη ταυτοποιηθεί μορφές όπως ο Βασίλης Παπαδήμας, ο Ηλίας Κόλλιας, ο Σπύρος Αμπελογιάννης, ο Θρασύβουλος Καλαφτάκης, ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ο Ηλίας Ρίζος και ο Μήτσος Ρεμπούτσικας. Ο δημιουργός των εικόνων, ο υπολοχαγός της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ, δεν ήταν ένας απλός παρατηρητής. Υπηρετούσε στις Μονάδες Προπαγάνδας του Γκέμπελς, οι οποίες είχαν εντολή να καταγράφουν τους «θριάμβους» του Ράιχ. Η συλλογή περιλαμβάνει επίσης στιγμιότυπα από το Καλλιμάρμαρο, την Ακρόπολη, τον Όλυμπο και το Μικρολίμανο, ιδωμένα μέσα από τη «ρατσιστική και μισαλλόδοξη λογική» του κατακτητή, αποτελώντας σήμερα ένα σκληρό αλλά αναγκαίο μάθημα ιστορίας.