Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί την έναρξη μιας αβέβαιης περιόδου για την Τεχεράνη, το Ιράν όρισε τον Αγιατολάχ Αλιρέζα Αραφί ως μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας. Η απόφαση αυτή έρχεται ως άμεση συνέπεια της δολοφονίας του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, την Κυριακή 1 Μαρτίου, γεγονός που έχει προκαλέσει παγκόσμιο σεισμό.

«Το Συμβούλιο Διακρίσεως της Σκοπιμότητας εξέλεξε τον Αγιατολάχ Αλιρέζα Αραφί μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας», ανακοίνωσε ο εκπρόσωπος του συμβουλίου, Μοχσέν Ντεχναβί, μέσω της πλατφόρμας X. Το σώμα αυτό, στο οποίο συμμετέχουν επίσης ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, καλείται να κρατήσει το τιμόνι της χώρας μέχρι η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων να «εκλέξει έναν μόνιμο ηγέτη το συντομότερο δυνατόν».

Ο 67χρονος Αραφί δεν είναι τυχαίο πρόσωπο. Πρόκειται για έναν κληρικό με βαθιές ρίζες στους κρατικούς θεσμούς και υπήρξε από τους πλέον έμπιστους συνεργάτες του θανόντος Χαμενεΐ. Σήμερα κατέχει τη θέση του αντιπροέδρου στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων και είναι μέλος του πανίσχυρου Συμβουλίου των Φυλάκων, το οποίο ελέγχει τα πάντα, από τις υποψηφιότητες των εκλογών μέχρι τη νομοθεσία. Η συμμετοχή του στο προσωρινό σχήμα δίπλα στον Πεζεσκιάν και τον Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου θεωρείται κίνηση διασφάλισης της σταθερότητας.

Ωστόσο, η ηρεμία είναι μόνο φαινομενική. Το Συμβούλιο πιέζεται να δράσει ταχύτατα, την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποιεί πως οι κοινές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του καθεστώτος θα συνεχιστούν με αμείωτη ένταση. Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό κλίμα, οι νομικοί καλούνται να βρουν τον διάδοχο που θα ενσαρκώνει το ιδεατό πρότυπο της Ισλαμικής Δημοκρατίας: έναν άνδρα κληρικό με πολιτική οξυδέρκεια και ηθική εξουσία, αποκλείοντας κάθε φωνή που θα μπορούσε να ζητήσει κοινωνικές ελευθερίες.

Τα ονόματα που ακούγονται για τη μόνιμη διαδοχή φέρουν το δικό τους βάρος. Ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του εκλιπόντος, διαθέτει τεράστια ισχύ στο παρασκήνιο και στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Όμως, η κληρονομική διαδοχή αποτελεί «κόκκινο πανί» για τον σιιτικό κλήρο, ενώ ο ίδιος δεν κατέχει υψηλό ιερατικό βαθμό. Από την άλλη, ο 50χρονος Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή του κράτους, διαθέτει τη θρησκευτική νομιμότητα αλλά στερείται πραγματικής επιρροής στους μηχανισμούς ασφαλείας. Τέλος, ο Χασέμ Χοσεϊνί Μπουσεχρί προβάλλει ως μια πιο αθόρυβη επιλογή, έχοντας στενούς δεσμούς με τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων.

Ο θάνατος του Χαμενεΐ, του ανθρώπου που από το 1989 σφυρηλάτησε ένα συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας, αφήνει πίσω του μια χώρα βαθιά διχασμένη. Αναλυτές περιγράφουν την εξέλιξη ως ένα «σεισμικό πολιτικό γεγονός» που θα μπορούσε να ανατρέψει το καθεστώς που «μετέτρεψε το Ιράν σε μια αδίστακτη θεοκρατική δικτατορία». Η κληρονομιά του είναι αντιφατική: από τη μία η γιγάντωση των Φρουρών της Επανάστασης σε οικονομικό και στρατιωτικό κολοσσό, και από την άλλη η αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων που ξέσπασαν μετά τον θάνατο της Mahsa Amini το 2022.

Το Ιράν που αφήνει πίσω του ο Χαμενεΐ είναι ένα κράτος σε πόλεμο, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Οι συγκρούσεις με το Ισραήλ και οι επιθέσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας έχουν οδηγήσει την περιοχή σε αχαρτογράφητα νερά. Ο άνθρωπος που ξεκίνησε από τα σεμινάρια της Κομ και φυλακίστηκε από τον Σάχη, κατέληξε να κυβερνά για τρεις δεκαετίες με σιδηρά πυγμή. Στην πρώτη του ομιλία το 1989, είχε δηλώσει με ταπεινότητα: «Είμαι ένα άτομο με πολλά ελαττώματα και αδυναμίες και πραγματικά ένας δευτερεύων θεολόγος». Σήμερα, η απουσία του ανοίγει έναν κύκλο που μπορεί να οδηγήσει είτε σε μεταρρυθμίσεις, είτε σε μια νέα, ακόμα πιο σκληρή δικτατορία, είτε στο απόλυτο χάος.