Ο Mario Banushi, μόλις 27 ετών, τιμήθηκε με τον Αργυρό Λέοντα στην Μπιενάλε Θεάτρου της Βενετίας, για ένα έργο βαθιά προσωπικό, γεμάτο τελετουργίες και πολιτικό σχολιασμό. Έχει καταφέρει να επιβάλει διεθνώς ένα θέατρο χωρίς λόγια, προκαλώντας παγκόσμιο ενδιαφέρον.

Οι κριτικοί μιλούν για μια σχεδόν αυτοβιογραφική αφήγηση, ποιητική και ελλειπτική γλώσσα, φτιαγμένη από σιωπές αντί για λέξεις, αλλά οδυνηρά επικοινωνιακή, με μνήμες, καθημερινούς ήχους και μικρά, αλλά σημαντικά πράγματα της ζωής. Οι τελετουργίες είναι οικείες και καθολικές, βαθιά ριζωμένες στη βαλκανική κουλτούρα, ενώ το έργο του είναι ευφυώς πολιτικό, ένα κοφτερό σχόλιο στις αντιφάσεις της εποχής μας.

Ο Banushi έμαθε για τη βράβευσή του πριν τέσσερις ημέρες, μέσω βιντεοκλήσης, ενώ βρισκόταν στη Νέα Υόρκη. «Έβαλα τα κλάματα. Δεν το πίστευα ότι θα βραβευτώ με τον Αργυρό Λέοντα. Ξέρω ότι είναι ίσως ο σημαντικότερος θεσμός βραβείων για το θέατρο στην Ευρώπη», δήλωσε. Άρχισε αμέσως να ψάχνει ποιοι έχουν βραβευτεί στο παρελθόν. «Έμεινα με το στόμα ανοιχτό, είναι σκηνοθέτες που υπερ-θαυμάζω και ξαφνικά παίρνω και εγώ τον Αργυρό Λέοντα. Το συζητούσα με την ομάδα μου και κλαίγαμε, χορεύαμε από τη χαρά μας. Και σήμερα, τέσσερις μετά, που ανακοινώθηκε επισήμως, ακόμα δεν μπορώ να το πιστέψω».

Ο Αργυρός Λέοντας, θεσμός που τιμά τις πιο δυναμικές φωνές του σύγχρονου θεάτρου και οργανισμούς που καλλιεργούν νέα ταλέντα, έχει απονεμηθεί στο παρελθόν στους Rimini Protokoll (2011), Angélica Liddell (2013), Fabrice Murgia (2014), Agrupación Señor Serrano (2015), Babilonia Teatri (2016), Maja Kleczewska (2017), Anagoor (2018), Jetse Batelaan (2019), Alessio Maria Romano (2020), Kae Tempest (2021), Samira Elagoz (2022), FC Bergman (2023), Gob Squad (2024) και Ursina Lardi (2025). Η Ειρήνη Παπά είχε λάβει τον Χρυσό Λέοντα το 2009.

Μετά την πρεμιέρα του MAMI στη Νέα Υόρκη, ο Banushi φαινόταν σαν να μην πίστευε όλη αυτή την επιτυχία. «Φαντάζει σαν ψέμα. Νομίζω ότι μόνο όταν γίνει η απονομή και πάρω το βραβείο στα χέρια θα το καταλάβω. Αυτό που μου δίνει μεγαλύτερη χαρά είναι τα μηνύματα που έχω λάβει, πόσο χαίρονται οι άλλοι για τη βράβευσή μου. Με συγκινεί», εξομολογήθηκε.

Στα 27 του, ο Banushi, ο οποίος στις αρχές του έτους έκανε τέσσερις sold out παραστάσεις με το «MAMI» στη Νέα Υόρκη, έχει καταφέρει κάτι πρωτοφανές. Το σκεπτικό της βράβευσης είναι ακόμα πιο σημαντικό από τις sold out παραστάσεις και τους επαίνους στα διεθνή μέσα. Δεν βραβεύεται απλώς ως ανερχόμενος, αλλά επειδή έχει ήδη δημιουργήσει τον δικό του ξεχωριστό χάρτη στη θεατρική σκηνή. Ακόμα και αν δεν χρησιμοποιεί λέξεις, επιλέγοντας το σώμα ως τη μοναδική του αλφάβητο, ξεχωρίζει και συναρπάζει με την αυθεντικότητά του.

Γεννημένος στην Αθήνα από Αλβανούς γονείς, έζησε τα πρώτα του χρόνια στην Αλβανία και επέστρεψε στην Ελλάδα για την πρώτη δημοτικού, όπου έμαθε ξανά ελληνικά. Έχει διαμορφώσει ένα απολύτως αναγνωρίσιμο καλλιτεχνικό σύμπαν. Οι παραστάσεις του, χωρίς λόγια, αναδεικνύουν ανθρώπους που γεννιούνται, πλένονται, φροντίζονται, αποχωρίζονται, θρηνούν και σιωπούν, δημιουργώντας συμβολικά ταξίδια προς τα αρχέτυπα του ανθρώπινου.

Ο ίδιος μιλά χαμηλά, αλλά γρήγορα, σαν να προστατεύει τις λέξεις από τη φθορά. Αντί για καριέρα, μιλά για σχέσεις, μεταβίβαση και συγγένειες. «Είναι ένα από τα υπέροχα δώρα που μου έχει δώσει η αναγνώριση της δουλειάς μου: μπορώ να γνωρίσω ανθρώπους που θαυμάζω βαθιά. Μεγάλο δώρο ότι μπορώ να πηγαίνω στο σπίτι του Θεόδωρου Τερζόπουλου, να τρώμε και να μιλάμε. Τον βλέπω σαν συγγενή μου».

Η επιστροφή του στην Ελλάδα από την Αλβανία δεν ήταν εύκολη. Η γλώσσα ήταν ένα εμπόδιο, αλλά το σώμα έγινε η γέφυρα επικοινωνίας. «Θυμάμαι τον εαυτό μου να μιλάει πιο σωματικά. Θυμάμαι να αγαπάω πάρα πολύ μια συμμαθήτρια στο σχολείο και να της κάνω μασάζ στα χέρια για να της δείχνω την αγάπη μου. Σίγουρα έχω επηρεαστεί από αυτό. Χρησιμοποίησα τις υπόλοιπες αισθήσεις για να επικοινωνήσω καλύτερα».

Αυτή η ανάγκη επικοινωνίας χωρίς λέξεις έγινε η αισθητική του υπογραφή: θέατρο όπου το σώμα, το φως, ο ήχος, η μυρωδιά και η κίνηση δημιουργούν ένα πλήρες λεξιλόγιο. Η «Ραγάδα», το πρώτο του έργο, γεννήθηκε εν μέσω πανδημίας και αποτέλεσε την αφετηρία για μια λαμπρή πορεία. Ακολούθησε το «Αντίο, Λιντίτα» στο Εθνικό Θέατρο, το οποίο παίχτηκε για τρία χρόνια και ταξίδεψε διεθνώς. Η «Ταβέρνα Μιρεσία» αποθεώθηκε σε μεγάλα φεστιβάλ, ενώ το «ΜΑΜΙ» είναι το πιο προσωπικό του έργο, γεννημένο από μια στιγμή μοναξιάς στο Παρίσι.

Το «ΜΑΜΙ» εξερευνά την ανάγκη για τη μητρική φιγούρα, το χέρι που σε τραβά από το σκοτάδι. Εμπνεύστηκε από τη γιαγιά του, Ζωή, και τη μητέρα του, Άννα. «Μπαίνω στο σπίτι της γιαγιάς και τη βλέπω καθισμένη σε μια ντουζιέρα, να την πλένει η ξαδέλφη μου. Αντικρίζω αυτή τη στιγμή φροντίδας και με αυτήν μπήκα στις πρόβες».

Η παράσταση ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο, χάρη στο touring programme της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Τίποτα στο σύμπαν του Banushi δεν είναι τυχαίο, ούτε καν το φως. «Το ψυχρό φως το έχω συνδυάσει με το νοσοκομείο, με κάτι κακό. Τρέμω τα νοσοκομεία, φοβάμαι ακόμη και τα φαρμακεία. Όταν ήμουν εννέα ετών, νοσηλεύτηκα για αρκετό διάστημα στην Αλβανία, επειδή έπαθα ηλεκτροπληξία. Πήγα και άγγιξα μια λευκή λάμπα επειδή με γοήτευσε. Μου έκαψε το χέρι».

Ο ξένος Τύπος αναφέρεται στον Mario Banushi όχι ως «υπόσχεση», αλλά ως μια ήδη διαμορφωμένη φωνή. Οι New York Times τονίζουν ότι «τα έργα του είναι σιωπηλά για έναν λόγο· οι λέξεις μπορούν να περιορίσουν τα πράγματα». Στο Festival d’Avignon, τον αποκαλούν «σκηνοθέτη του μέλλοντος» και υπογραμμίζουν ότι η σιωπή στη δουλειά του είναι μια πολιτική στάση, μια επιστροφή στην τελετουργία και τα αρχέτυπα.

Η Le Monde μιλά για έναν «νεανικό ύμνο στη μητρότητα, σε μορφή σωματικής εικονοποιίας», και χαρακτηρίζει τον Μπανούσι «μια από τις πιο δυνατές αποκαλύψεις του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου».

Στο Internationaal Theater Amsterdam, επισημαίνουν ότι τα έργα του «δεν εξηγούνται, αλλά κολλάνε στο σώμα του θεατή», αναδεικνύοντας μια βαλκανική εμπειρία απογυμνωμένη από εξωτισμό.

Στη Νέα Υόρκη, θεατές από διαφορετικές πολιτείες θυμούνται το χωριό τους βλέποντας το MAMI. Το θέατρο του Mario Banushi ανήκει στο σώμα. Κι ίσως γι’ αυτό ο Αργυρός Λέοντας δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή.

Με αυτή τη θεσμική αναγνώριση, ο Mario Banushi αποδεικνύει ότι η σιωπή, όταν είναι αληθινή, μπορεί να ακουστεί παντού.