Συναγερμός έχει σημάνει στις Κυκλάδες σχετικά με τις επιπτώσεις που έχουν οι μεγάλες τουριστικές επενδύσεις, οι οποίες συχνά πριμοδοτούνται με προνομιακά καθεστώτα. Οι δήμαρχοι των νησιών με ομόφωνη απόφασή τους ζητούν να απαγορευτούν οι στρατηγικές επενδύσεις στον τουρισμό, καθώς τις θεωρούν μη παραγωγικές και με χαρακτήρα real estate. Επισημαίνουν ότι η συνένωση εκτάσεων δημιουργεί νέους οικισμούς που αλλοιώνουν το τοπίο.

Η παρέμβαση των δημάρχων έρχεται ως συνέχεια της συζήτησης για τη σκοπιμότητα της πριμοδότησης τουριστικών επενδύσεων σε περιοχές που θεωρούνται κορεσμένες τουριστικά. Η απόφαση της Περιφερειακής Ενωσης Δήμων (ΠΕΔ) Νοτίου Αιγαίου στηρίχθηκε στην εισήγηση του δημάρχου Θήρας, Νίκου Ζώρζου, ο οποίος υποστήριξε ότι οι στρατηγικές επενδύσεις έχουν μετατραπεί σε «όχημα αλλοίωσης του φυσικού, πολιτιστικού και κοινωνικού ιστού των νησιών». Το θεσμικό πλαίσιο που τις συνοδεύει, αντί να φέρει βιώσιμη ανάπτυξη, «χρησιμοποιείται για να παρακάμπτει τους δήμους, να αγνοεί τη φέρουσα ικανότητα και να εξυπηρετεί ιδιωτικά συμφέροντα σε βάρος του Δημοσίου».

Οι δήμαρχοι καταγράφουν τις συνέπειες της πριμοδότησης μεγάλων τουριστικών αναπτύξεων, με οικισμούς να «ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια», ιδίως στα μικρά και μεσαία νησιά, μέσω σύνθετων τουριστικών καταλυμάτων, οργανωμένων υποδοχέων τουριστικών δραστηριοτήτων και στρατηγικών επενδύσεων που υλοποιούνται μέσω των ΕΣΧΑΣΕ.

Ο δήμαρχος Θήρας αναφέρθηκε σε παραδείγματα τέτοιων επεμβάσεων, όπως στην Ιο, όπου το 30% του νησιού έχει συγκεντρωθεί στα χέρια ενός επενδυτή με σχέδια που χαρακτηρίστηκαν στρατηγικές επενδύσεις, παρά τις αρνητικές αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου. Στη Μήλο, η υπόθεση του Σαρακήνικου αποκάλυψε την αυθαιρεσία και τη μη τήρηση των αποφάσεων του ΣτΕ, αναγκάζοντας το υπουργείο να ανακαλέσει την οικοδομική άδεια, αφού είχε ήδη τραυματιστεί το τοπίο. Στη Σίκινο, ο δήμος έχει θεσπίσει αυστηρούς περιορισμούς στη δόμηση, ενώ η Θήρα δηλώνει αντίθετη με την ένταξη οποιουδήποτε έργου στα καθεστώτα των στρατηγικών επενδύσεων.

Η ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου ζητά να ανασταλεί κάθε διαδικασία αδειοδότησης στρατηγικών επενδύσεων που δεν έχουν τη συναίνεση των τοπικών κοινωνιών, να κατοχυρωθεί θεσμικά η υποχρεωτική συμμετοχή των δήμων στη γνωμοδότηση και στην έγκριση τέτοιων έργων και να θεσπιστεί ότι κανένα επενδυτικό σχέδιο δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς έλεγχο φέρουσας ικανότητας ή συμβατότητας με τον πολεοδομικό σχεδιασμό.

Επίσης, ζητούν να εξεταστεί η κατάργηση του θεσμικού πλαισίου των στρατηγικών επενδύσεων και η απαγόρευση όλων των μορφών που συνδυάζουν τουρισμό και real estate στον νησιωτικό χώρο, καθώς τα νησιά των Κυκλάδων δεν είναι «πεδία για φαραωνικά επιχειρηματικά σχέδια, αλλά ζωντανοί τόποι», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Ζώρζος.

Το πλαίσιο που ευνοεί τις μεγάλες τουριστικές-οικιστικές αναπτύξεις δημιουργήθηκε σταδιακά με την είσοδο της χώρας στον μηχανισμό στήριξης. Ο πρώτος νόμος για τις στρατηγικές επενδύσεις θεσπίστηκε το 2010, ενώ το πρώτο ειδικό πλαίσιο για την ανάπτυξη δημοσίων ακινήτων (ΕΣΧΑΔΑ) θεσπίστηκε το 2011. Ακολούθησε η δημιουργία της νομοθεσίας για τα σύνθετα τουριστικά καταλύματα το 2011, η οποία τροποποιούνταν συνεχώς μέχρι τη θέσπιση του πολεοδομικού πλαισίου για τις μεγάλες στρατηγικές επενδύσεις σε ιδιωτικές εκτάσεις (ΕΣΧΑΣΕ) το 2012. Η τελευταία μεγάλη οργάνωση του σχετικού πλαισίου έγινε το 2021, μέσω του οποίου οι συγκεκριμένες επενδύσεις λαμβάνουν ένα πολύ προνομιακό καθεστώς που περιλαμβάνει διαδικασίες ταχύτερης αδειοδότησης αλλά και ευνοϊκές πολεοδομικές ρυθμίσεις.