Η Θεσσαλονίκη υποδέχθηκε με δέος τον Κώστα Γαβρά, σε μια στιγμή που η ιστορία συναντά την τέχνη και τη συλλογική μνήμη. Εξήντα τρία χρόνια μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, εξήντα χρόνια από τη συγγραφή του εμβληματικού «Ζ» από τον Βασίλη Βασιλικό και πενήντα επτά χρόνια από την προβολή της ταινίας-σταθμού του Γαβρά, η πόλη απέδωσε την οφειλόμενη τιμή. Στο σημείο όπου διαδραματίστηκαν τα αιματηρά γεγονότα, ο παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτης γιόρτασε τα 93α γενέθλιά του, εγκαινιάζοντας τον «Δείκτη Μνήμης» που μετατρέπει πλέον τον χώρο σε επίσημο τοπόσημο.

Η πινακίδα, μια πρωτοβουλία του Δήμου Θεσσαλονίκης, στέκει ως η πρώτη επίσημη κίνηση τιμής από τις αρχές της πόλης, συμπληρώνοντας το υπάρχον μνημείο που αποτελούσε ιδιωτική προσφορά του Απόστολου Φωκά. Δίγλωσση και εμπλουτισμένη με φωτογραφικό υλικό, ενημερώνει τους περαστικούς για τον αγωνιστή Λαμπράκη, το έργο του Βασιλικού και τη μουσική επένδυση του Μίκη Θεοδωράκη που ταξίδεψε το μήνυμα της ειρήνης σε όλο τον κόσμο.

Περιτριγυρισμένος από τον δήμαρχο Στέλιο Αγγελούδη, τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου Σπύρο Βούγια και τη σύζυγό του Μισέλ, ο Κώστας Γαβράς έζησε στιγμές βαθιάς συγκίνησης. Δίπλα του βρέθηκαν οι ελάχιστοι πλέον επιζώντες μάρτυρες εκείνης της μοιραίας νύχτας: ο Σπύρος Σακέττας, ο Αλέκος Γρίμπας, η Καίτη Τσαρουχά και ο Γιώργος Μπαλάσης. Οι αφηγήσεις τους για το τρίκυκλο των δολοφόνων και τη δράση του παρακράτους ζωντάνεψαν τις μνήμες, ενώ ο Νίκος Τέμπος, γείτονας του σημείου τότε, πρόσφερε στον σκηνοθέτη μια φωτογραφία του Λαμπράκη που κρατούσε συμβολικά.

«εκείνο που ήθελα να σας πω και επιμένω, αυτή δεν είναι μια τελετή για το φιλμ, είναι μια τελετή για τον άνθρωπο, τον Λαμπράκη. Τον Λαμπράκη που γύριζε στον κόσμο με την πινακίδα λέγοντας “Ελλάς” και πίσω από την πινακίδα είχε τα σημεία της ειρήνης. Δηλαδή ζητούσε την Ελλάδα σε ειρήνη», δήλωσε ο σκηνοθέτης, εμφανώς φορτισμένος. Υπογράμμισε με έμφαση πως «οι ιδέες του Λαμπράκη για την Ελλάδα πρέπει να μείνουν, όχι το φιλμ, όχι εγώ. Γιατί η Ελλάδα πρέπει να μείνει έτσι, όλοι μαζί. Να είμαστε όλοι μαζί, να ξεχάσουμε, όπως το έλεγε, τους φανατισμούς, τις διαφορές που έχουμε και να μείνουμε σε μια συζήτηση μεταξύ μας, όλοι οι Ελληνες.»

Η έκκληση του Κώστα Γαβρά για ενότητα ήταν συγκλονιστική: «Και να μην ξαναπεράσουμε πια από μίση και από εμφυλίους πολέμους, όπως τον έζησε η γενιά μου. Δεν τον έχετε ζήσει εσείς, η γενιά μου τον έζησε, είναι το χειρότερο από όλα τα πράγματα. Ελπίζω λοιπόν ο Λαμπράκης να είναι παράδειγμα. Αυτή είναι η σημασία αυτού του μνημείου».

Η βραδιά συνεχίστηκε με μια ανοιχτή εκδήλωση στο Δημαρχείο, όπου οι μελωδίες του Μίκη Θεοδωράκη πλημμύρισαν την αίθουσα, ερμηνευμένες από την Καλλιόπη Βέττα, τον Άγγελο Θεοδωράκη-Παπαγγελίδη και τον Παναγιώτη Καραδημήτρη. Η παρουσία της Μαργαρίτας Θεοδωράκη και η συνεργασία με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου και το Μουσείο Ζάτουνας προσέδωσαν επιπλέον αίγλη στην εκδήλωση.

Οι δράσεις τιμής συνεχίζονται σήμερα με τη μετονομασία του πολιτιστικού χώρου «ΗΛΙΟΣ» σε «Πολυχώρο Πολιτισμού Ζ» στον Δήμο Νεάπολης-Συκεών. Το Σάββατο, ο σκηνοθέτης θα βρεθεί στην Καλαμαριά για μια συνάντηση με τη νεολαία στο Remezzo, ενώ το τετραήμερο θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου στις 11:30 π.μ. στο «ΟΛΥΜΠΙΟΝ» με την προβολή της ταινίας «Ζ» και συζήτηση με το κοινό.