Ο καναδοβρετανός Κόρι Ντόκτοροου ασχολείται εδώ και 25 χρόνια με την πολιτική σε θέματα τεχνολογίας. Ως δημοσιογράφος-blogger, ακτιβιστής και συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας, δεν εκπλήσσεται όταν ακούει για "πλατφόρμες που κάνουν φριχτά πράγματα". Παρατήρησε όμως μια αλλαγή: οι κακές πρακτικές δεν οδηγούν στην κατάρρευση των μεγάλων εταιρειών, αλλά τις κάνουν πιο κερδοφόρες. Όπως λέει χαρακτηριστικά, «οι χειρότεροι άνθρωποι που κάνουν τα χειρότερα πράγματα, βγάζουν και τα περισσότερα λεφτά».

Ένας φίλος του, ερευνητής-δημοσιογράφος, το συμπύκνωσε στη φράση: «Δε θα συγχωρήσω ποτέ αυτό που έκαναν στο κομπιούτερ μου». Ο Ντόκτοροου συμφωνεί, αναφερόμενος σε ανθρώπους όπως ο Σαμ Μπάνκμαν-Φριντ και ο Σαμ Άλτμαν, «ψεύτες που θέτουν σε κίνδυνο ολόκληρη την οικονομία και εξαπατούν τους ανθρώπους λέγοντας ψέματα για την τεχνολογία».

Εκείνος όμως είναι θυμωμένος με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, γιατί το πολιτικό περιβάλλον έχει δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο όσο χειρότερα ενεργείς, τόσο καλύτερα τα πας. «Αυτοί που μας αντιπροσωπεύουν, δεν κάνουν τίποτα. Όταν μάλιστα συνειδητοποιείς ότι τίποτα απ’ όσα συμβαίνουν τα τελευταία 20 χρόνια δεν αποτελεί έκπληξη, το πράγμα γίνεται χειρότερο». Ο Ντόκτοροου λέει ότι έχουν προειδοποιήσει πολλές φορές τους πολιτικούς για τις συνέπειες της κατάργησης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, αλλά εκείνοι τους αγνόησαν.

Πιστεύει ότι όσο κωφεύουμε στα ζητήματα διαφθοράς, τόσο θα αντιμετωπίζουμε τις συνέπειές της. Φέρνει ως παράδειγμα τα «τέσσερα εκατομμύρια κομμάτια ανθρώπινων περιττωμάτων στα βρετανικά πλεύσιμα ύδατα» που έκαναν πέρσι παραλίες και ποτάμια ακατάλληλα για κολύμπι, θέτοντας εν αμφιβόλω ακόμα και την καταλληλότητα του πόσιμου νερού στη Μεγάλη Βρετανία.

Αυτή η αναλογία τον οδηγεί στον όρο που επινόησε: "enshittification" // «σκατοποίηση». Όπως λέει, «Αυτή η λέξη είναι ίσως το λιγότερο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας…Αφορμή για το “enshittification” ήταν κάτι διακοπές με την οικογένειά μου στο Πουέρτο Ρίκο…μπήκα στο Twitter κι έγραψα: “Το TripAdvisor είναι ο πιο άθλιος ιστότοπος που έχω χρησιμοποιήσει ποτέ”…Αυτό με έκανε τελικά να την καθιερώσω».

Ο όρος έγινε μάλιστα τόσο δημοφιλής που αποτέλεσε και τον τίτλο του βιβλίου του. Ο Ντόκτοροου περιγράφει τον «αργό θάνατο του καλού ίντερνετ» σε τρία στάδια. Πρώτα, προσέλκυση χρηστών με χαμηλό κόστος, οι οποίοι σταδιακά εγκλωβίζονται. Δεύτερον, προσέλκυση επιχειρήσεων-πελατών που διαμορφώνουν μοτίβα. Τρίτον, σταδιακή αφαίρεση αξίας από την παρεχόμενη υπηρεσία για να μεγαλώσει το περιθώριο κέρδους.

Ο Ντόκτοροου, παρότι είχε μόλις χάσει την πτήση του, δέχτηκε να παραχωρήσει συνέντευξη, λέγοντας ότι ο λόγος του μοιάζει με εκείνους τους ρομαντικούς που πιστεύουν στην ουτοπία της πρώτης εποχής του διαδικτύου και τώρα το βλέπουν να «έχει γίνει τελείως σκατά». Όπως τονίζει, «Όλες αυτές οι εταιρείες τεχνολογίας σταμάτησαν να βοηθούν κι άρχισαν να στραγγαλίζουν…τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής…Επειδή δημιούργησαν το περιβάλλον όπου οι εταιρείες μπορούσαν να αγοράζουν τους ανταγωνιστές και να κοροϊδεύουν τους εργαζομένους τους, να αιχμαλωτίζουν τις ρυθμιστικές αρχές και να εμποδίζουν την είσοδο νέων εταιρειών στην αγορά».

Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στον Guardian, ο Ντόκτοροου είπε ότι αν είχε να παραθέσει δείπνο σε κάποιο από τα golden boys του big tech, στο τέλος της βραδιάς θα μετρούσε τα κουτάλια γιατί θεωρούσε πολύ πιθανό να του τα έχουν κλέψει. Επισημαίνει ότι πρέπει να κοιτάξουμε στην κορυφή της πυραμίδας, λέγοντας ότι «ο Έλον Μασκ επιτάχυνε τον μετασχηματισμό του Twitter προς το χειρότερο ως Χ, αλλά ή πλατφόρμα ήταν ήδη χαλασμένη. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ…υποσχόταν τον μετασχηματισμό του Facebook σε ένα μέρος που θα ήταν σαν το MySpace αλλά χωρίς να μας κατασκοπεύει και να μας δείχνει διαφημίσεις, τελικά δημιούργησε μια υπηρεσία που και μας κατασκοπεύει και μας δείχνει τις περισσότερες διαφημίσεις από κάθε άλλη πλατφόρμα».

Ο Ντόκτοροου μας καλεί να είμαστε επιφυλακτικοί με τους «οραματιστές» που μιλούν για το πώς αλλάζουν τον κόσμο προς το καλύτερο. Υποστηρίζει ότι δεν έχει να κάνει με την προσωπικότητά τους, αλλά με τα κίνητρα. «Οι άνθρωποι που ισχυρίζονται ότι είναι οι μεγαλύτεροι οπαδοί του καπιταλισμού…λένε πάντα αυτή τη φράση…λένε ξανά και ξανά ότι τα κίνητρα έχουν σημασία, σωστά;».

Όσον αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο Ντόκτοροου έχει αιρετική προσέγγιση. Δεν πιστεύει ότι οι μεγάλες εταιρείες τη βρίσκουν τεχνολογικά ενδιαφέρουσα, αλλά ότι ήταν ένας τρόπος για να λένε στους επενδυτές τους μια καινούρια ιστορία. Όπως εξηγεί, «Το λανσάρισμα του Google Plus έστειλε ένα μήνυμα με σκοπό να πάρει όλα τα χρήματα του Facebook. Και μετά το Facebook έκανε τη στροφή στο βίντεο, λέγοντας “ω, πολύ ωραία, θα κλέψουμε το YouTube”…Το θέμα είναι πάντα να υπάρχει μια νέα ιστορία…Απλώς τα μονοπώλια χρειάζονται μια ιστορία αναγέννησης, και τα αφεντικά λατρεύουν να μην πληρώνουν τους εργαζόμενους και να τους αντικαθιστούν με αυτοματοποίηση».

Διαφωνεί με την άποψη ότι τα πράγματα θα ήταν καλύτερα αν το big tech είχε ακολουθήσει το συνδρομητικό μοντέλο. «Δεν είναι λίγες οι εταιρείες που το έκαναν και το προϊόν τους έγινε επίσης χάλια…Αν δεν πληρώνεις για το προϊόν, είσαι το προϊόν. Αλλα κι επίσης, αν πληρώνεις για το προϊόν, πάλι είσαι το προϊόν».

Τι μπορούμε να κάνουμε; Ο Ντόκτοροου απαντά με μια υπέροχη φράση: «Όσο ισχύει ότι αγαπάς τους φίλους σου (και την επαφή μαζί τους) περισσότερο από τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ, τότε μένεις». Προσθέτει ότι χρειαζόμαστε ψηφιακά εργαλεία για να οργανώσουμε διεθνή μαζικά κινήματα.

Παραδόξως, ο Κόρι Ντόκτοροου είναι αισιόδοξος, βασίζοντας την αισιοδοξία του στον Ντόναλντ Τραμπ και τους δασμούς του. «Ο μόνος τρόπος για να σπάσουν αυτά τα αμερικανικά μονοπώλια είναι να απαλλαγεί η Ευρωπαϊκή Ένωση από την οδηγία για τα πνευματικά δικαιώματα…Ας πούμε, όταν εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης για τον Μπένιαμιν Νετανιάχου, η Microsoft έκοψε το Outlook του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου…Γι΄αυτό υπάρχει όλο αυτό το ενδιαφέρον για την κατασκευή του euro stack, για εναλλακτικές λύσεις ανοιχτού κώδικα σε σχέση με τα αμερικανικά τεχνολογικά προϊόντα…Πρέπει λοιπόν να απαλλαγούμε από την οδηγία περί πνευματικών δικαιωμάτων».

Για να το εξηγήσει, επαναφέρει το παράδειγμα της μετάβασης από το Myspace στο Facebook. «Ο Ζάκερμπεργκ χρειαζόταν έναν τρόπο να απομακρύνει τον κόσμο από το Myspace…Τι έκανε το Facebook; Έδωσε σε αυτούς τους χρήστες ένα bot…Αν το κάνουμε σήμερα στο Facebook, είναι πειρατεία. Γιατί η αντίστροφη μηχανική έχει απαγορευθεί…Έτσι δημιουργείται ένα παράδειγμα που αν κάποιος πει ότι πρέπει να κάνετε αυτό που σας λέω ή θα κάψω το σπίτι σας και μετά το κάψει έτσι κι αλλιώς, δεν χρειάζεται να συνεχίσετε να κάνετε αυτό που σας λέει».

Ο Ντόκτοροου θεωρεί ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαν να βγάλουν πολλά χρήματα κατασκευάζοντας διαλειτουργικά προϊόντα, εφαρμόζοντας το jailbreaking. «Ένα ανάλογο disruption συνέβη με την ηλιακή ενέργεια…Σήμερα ένας άλλος επίσης τρελός δικτάτορας απειλεί την ασφάλεια της Ευρώπης. Μέσω του jailbreaking μπορούμε να αντιδράσουμε στους αμερικανικούς δασμούς, να χρηματοδοτήσουμε την τεχνολογική ανάπτυξη στην Ευρώπη και να ανακτήσουμε ψηφιακή κυριαρχία κi εθνική ασφάλεια έναντι τόσο της Κίνας όσο και της Αμερικής…Είμαι λοιπόν πολύ, πολύ αισιόδοξος…»