Ο αέρας που αναπνέουμε έχει μετατραπεί σε ένα επικίνδυνο «πεδίο μάχης» λόγω της κλιματικής κρίσης. Η κλιματική απορρύθμιση «δηλητηριάζει» την ατμόσφαιρα των πόλεων, μετατρέποντας τον καθαρό αέρα σε είδος προς εξαφάνιση.

Δεν πρόκειται για μια μελλοντική απειλή, αλλά για μια σκληρή, καθημερινή πραγματικότητα. Από την αφρικανική σκόνη που θολώνει τον ορίζοντα μέχρι το τοξικό νέφος που μας πνίγει στους καύσωνες, η ατμόσφαιρα των πόλεων γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη.

Το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων συζήτησε με τον Δρ. Ανδρέα Φλουρή, καθηγητή Φυσιολογίας και διευθυντή του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ποιότητα του αέρα. Ο Δρ. Φλουρής είναι επίσης Σύμβουλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

«Υπάρχει μια άμεση σύνδεση που συχνά παραβλέπουμε», τονίζει ο Δρ. Φλουρής. «Η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς ένας επιπλέον παράγοντας ρύπανσης, αλλά ένας επιταχυντής που καθιστά τα καυσαέρια των αυτοκινήτων και των εργοστασίων πολύ πιο επιθετικά. Οι υψηλές θερμοκρασίες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ρύποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να παραμένουν για περισσότερο χρόνο πάνω από τις πόλεις και να γίνονται πιο τοξικοί για τον ανθρώπινο οργανισμό. Δηλαδή, η υπερθέρμανση του πλανήτη λειτουργεί ως "πολλαπλασιαστής ισχύος", ενισχύοντας τις αρνητικές επιπτώσεις των ήδη υπαρχόντων ρύπων και αυτό συμβαίνει κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα».

Σύμφωνα με τον Δρ. Φλουρή, «το πρόβλημα εστιάζεται κυρίως στο "κακό" όζον. Ενώ το όζον ψηλά στην ατμόσφαιρα μας προστατεύει από την ακτινοβολία, στο επίπεδο του εδάφους που αναπνέουμε είναι ένας ισχυρός και ερεθιστικός ρύπος. Η έντονη ζέστη και η ηλιοφάνεια επιταχύνουν τις χημικές αντιδράσεις στα καυσαέρια, παράγοντας πολύ μεγαλύτερες ποσότητες όζοντος από ό,τι στο παρελθόν».

Επιπλέον, «οι υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής. Φανταστείτε την πόλη σαν μια κατσαρόλα. Υπό κανονικές συνθήκες, οι ρύποι ανεβαίνουν ψηλά και σκορπίζονται. Όμως, όταν έχουμε υψηλές θερμοκρασίες, ο θερμός αέρας ψηλά λειτουργεί σαν ένα αόρατο καπάκι που εγκλωβίζει τους ρύπους χαμηλά. Έτσι, δημιουργείται μια στάσιμη μάζα αέρα και οι κάτοικοι αναπνέουν ξανά και ξανά τους ίδιους εγκλωβισμένους ρύπους, οι οποίοι γίνονται ολοένα και πιο τοξικοί λόγω της ζέστης».

«Η συχνή μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα είναι άμεση επίπτωση της κλιματικής απορρύθμισης», εξηγεί ο Δρ. Φλουρής. «Λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας, μεγάλες εκτάσεις στη Βόρεια Αφρική ερημοποιούνται. Το ξηρό έδαφος γίνεται σκόνη, την οποία τα ατμοσφαιρικά ρεύματα μεταφέρουν προς τη χώρα μας πολύ πιο συχνά και σε μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι στο παρελθόν».

Όμως, «αυτή η σκόνη δεν είναι απλό χώμα. Καθώς ταξιδεύει, λειτουργεί σαν ένας "μαγνήτης" που μαζεύει πάνω του βακτήρια, μύκητες και βαρέα μέταλλα. Όταν φτάνει στα ελληνικά αστικά κέντρα είναι ήδη "φορτωμένη" με αυτά τα επικίνδυνα στοιχεία, εισχωρεί βαθιά στο αναπνευστικό μας σύστημα και προκαλεί σοβαρή επιβάρυνση στην υγεία, ειδικά των παιδιών και των ηλικιωμένων».

Ο Δρ. Φλουρής επισημαίνει ότι «μια από τις πιο επικίνδυνες πηγές ρύπανσης που συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή είναι τα εξαιρετικά λεπτά σωματίδια στον αέρα, με διάμετρο μικρότερη των 2,5 μικρομέτρων. Αυτά τα μικροσωματίδια εισέρχονται βαθιά στους πνεύμονες και την κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας αναπνευστικά, καρδιαγγειακά, ακόμη και νευρολογικά προβλήματα, όπως άσθμα, καρκίνο, άνοια και κατάθλιψη. Θεωρούνται ο πιο σημαντικός παγκόσμιος περιβαλλοντικός κίνδυνος για την υγεία και αυξάνονται σημαντικά από τις δασικές πυρκαγιές».

Οι δασικές πυρκαγιές, που πληθαίνουν λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας, απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες τέτοιων σωματιδίων. «Είναι τόσο μικρά που οι μηχανισμοί φιλτραρίσματος και καθαρισμού του αναπνευστικού μας συστήματος δεν μπορούν να τα σταματήσουν. Περνούν βαθιά στους πνεύμονες και από εκεί απευθείας στο αίμα, προκαλώντας σοβαρές φλεγμονές σε όλο το σώμα και επιβαρύνοντας το καρδιαγγειακό σύστημα».

Σύμφωνα με τον Δρ. Φλουρή, «λόγω της γεωγραφίας και της ρυμοτομίας, οι ελληνικές πόλεις υποφέρουν περισσότερο. Η Αθήνα, για παράδειγμα, περιβάλλεται από βουνά που εμποδίζουν την ανανέωση του αέρα. Το τσιμέντο απορροφά τη ζέστη κατά τη διάρκεια της ημέρας και την εκλύει τη νύχτα, δημιουργώντας την "αστική θερμική νησίδα". Έτσι, οι πόλεις γίνονται παγίδες ρύπων και οι κάτοικοι αναγκάζονται να ζουν σε ένα περιβάλλον που επιβαρύνει καθημερινά την υγεία τους».

Ο Δρ. Φλουρής τονίζει την ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις στον αστικό ιστό: «Χρειαζόμαστε περισσότερο πράσινο και δέντρα, τα οποία λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα. Πρέπει να μειώσουμε δραστικά τη χρήση του αυτοκινήτου και να χρησιμοποιήσουμε υλικά στις κατασκευές που δεν "φυλακίζουν" τη ζέστη. Αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο που λειτουργούν οι πόλεις μας και δεν αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση στη ρίζα της, ο καθαρός αέρας θα γίνει το πιο σπάνιο και ακριβό αγαθό του 21ου αιώνα».

ΑΠΕ-ΜΠΕ