CNN: Από την Αρχαία Αθήνα στη σύγχρονη Αρκτική – Τι διδάσκει η Μήλος για τις ΗΠΑ και τη Γροιλανδία

Γροιλανδία: Το λάθος της Αθήνας στη Μήλο και το μάθημα για τις ΗΠΑ

Αθήνα
Δημοσιεύθηκε  · 7 λεπτά ανάγνωση

Το CNN προχωρά σε μια ιστορική αναδρομή, συγκρίνοντας το ζήτημα της Γροιλανδίας με το παράδειγμα της Αρχαίας Αθήνας και της Μήλου, προειδοποιώντας για τους κινδύνους που εγκυμονούν από την επίδειξη ωμής βίας απέναντι σε συμμάχους. Όπως η Αθήνα επεδίωξε τον στρατηγικό έλεγχο της Μήλου αλλά έχασε τις συμμαχίες της, έτσι και οι ΗΠΑ πρέπει να ισορροπήσουν τα στρατηγικά συμφέροντα με την εμπιστοσύνη των συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ, για να διατηρήσουν την ισχύ τους στην Αρκτική και παγκοσμίως.

Το CNN αναφέρει χαρακτηριστικά: «Το 416 π.Χ., η πόλη-κράτος της Αθήνας βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, την αιώνια αντίπαλό της. Για χρόνια, η Αθήνα είχε συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Σπάρτης, ιδίως χάρη στις συμμαχίες και τις αμοιβαίες αμυντικές συμφωνίες με μικρότερες πόλεις-κράτη, γνωστό ως η Συμμαχία της Δήλου. Έως το 416 π.Χ., η Συμμαχία της Δήλου υπήρχε για σχεδόν 70 χρόνια, περίπου όσο και ο ΝΑΤΟ, το σύγχρονο αντίστοιχο μιας παρατεταμένης και επιτυχημένης αμοιβαίας αμυντικής συμμαχίας».

Εκείνη τη χρονιά, η Αθήνα θεώρησε το νησί της Μήλου ζωτικής σημασίας λόγω της στρατηγικής του θέσης. Η Μήλος, χωρίς δικό της στρατό, βρισκόταν σε ένα κρίσιμο γεωγραφικό σταυροδρόμι θαλάσσιων διαδρομών, που βοηθούσαν στην προστασία και την επέκταση της αθηναϊκής ισχύος. Παρότι το νησί είχε δηλώσει ουδετερότητα, η Αθήνα θεώρησε πως αυτό δεν ήταν αρκετό.

Όταν οι Αθηναίοι απαίτησαν την ένταξη της Μήλου στην Αθήνα, οι Μήλιοι απέρριψαν την πρόταση, προσπαθώντας να πείσουν τους Αθηναίους επικαλούμενοι τις παραδόσεις λογικής και δικαιοσύνης. Η απάντηση των Αθηναίων ήταν κυνική: «Γνωρίζετε όσο και εμείς ότι το δίκαιο, όπως λειτουργεί ο κόσμος, είναι μόνο ζήτημα ισότητας μεταξύ ίσων στην εξουσία - οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει».

Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο, μια πράξη ωμής βίας που αντιτίθετο στις παραδόσεις της και στη βάση των συμμαχιών της, που βασίζονταν στη συναίνεση. Σύντομα, οι συμμαχίες αυτές διαλύθηκαν, καθώς η Αθήνα στηρίχθηκε στην ωμή δύναμη αντί στην πειθώ. Μέσα σε μία δεκαετία, η Αθήνα ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.

Ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Θουκυδίδης περιέγραψε το ζήτημα της Μήλου και την πτώση της αθηναϊκής αυτοκρατορίας στον «διάλογό» του, καταγράφοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ του νησιού και των Αθηναίων, καθώς και τη φράση-κλειδί για την πολιτική εξουσία. Το διαχρονικό δίδαγμα, όμως, δεν αφορά μόνο τη βία, αλλά τους κινδύνους της χρήσης βίας σε βάρος των συμμάχων.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο CNN, ο Στίβεν Μίλερ, ανώτερος σύμβουλος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να «αντέγραψε» τον Θουκυδίδη όταν περιέγραψε τη λογική του Λευκού Οίκου για την απόκτηση της Γροιλανδίας: «Μπορείς να μιλάς όσο θέλεις για διεθνείς κανόνες κλπ. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που κυβερνάται από τη δύναμη, από τη βία, από την εξουσία. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου».

Το CNN παρατηρεί ότι ο Μίλερ είχε δίκιο υποστηρίζοντας ότι η δύναμη παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο των διεθνών ζητημάτων, καθώς και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι το πιο ισχυρό κράτος στον κόσμο, βάσει της στρατιωτικής τους ισχύος, της οικονομικής τους ανθεκτικότητας και του επιχειρηματικού τους συστήματος.

Όμως, αυτό ίσχυε και για την Αθήνα, και όπως η Σπάρτη ήταν τότε αντίπαλος της Αθήνας, έτσι και η Κίνα σήμερα δεν απέχει πολύ από τις ΗΠΑ. Σε αυτό το σημείο, οι «σιδερένιοι νόμοι του κόσμου» του Μίλερ δείχνουν τα όριά τους: παραβλέπουν ότι η μακροχρόνια συνταγή για τη διατήρηση και ενίσχυση της παγκόσμιας ισχύος δεν είναι η ακατέργαστη δύναμη και ο εκβιασμός, αλλά οι αμοιβαία επωφελείς συμμαχίες.

Στην ανάλυσή του, το CNN επισημαίνει ότι ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος που αναγνωρίζει τη στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας για την άμυνα των ΗΠΑ, όπως η Μήλος για την Αθήνα.

Ο Γουίλιαμ Σούερντ, Υπουργός Εξωτερικών των προέδρων Αβραάμ Λίνκολν και Άντριου Τζόνσον, μετά την επιτυχή αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία, στράφηκε προς τη Γροιλανδία. Μέχρι το 1868, είχε σημειωθεί πρόοδος στις διαπραγματεύσεις με τη Δανία για την αγορά του νησιού, με μια προσφορά 5,5 εκατ. δολαρίων σε χρυσό, αλλά οι συζητήσεις σταμάτησαν λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος από το Κογκρέσο και τα προβλήματα της μεταπολεμικής Αμερικής.

Το 1946, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε στη Δανία 100 εκατ. δολάρια σε χρυσό για τη Γροιλανδία, επηρεασμένος από τη στρατηγική της σημασία στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ είχε ομόφωνα συστήσει στον Λευκό Οίκο να αποκτήσει την περιοχή, λόγω της εγγύτητάς της στη Ρωσία και των σχεδίων της Μόσχας στην Αρκτική.

Η Δανία απέρριψε την πρόταση του Τρούμαν, αλλά συμφώνησε να διαπραγματευτεί μια στρατιωτική συμφωνία που παραχώρησε στην Ουάσιγκτον απεριόριστη πρόσβαση και δικαιώματα εγκατάστασης σε ολόκληρο το νησί. Αυτή η συνθήκη - η Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας - κυρώθηκε από το Κογκρέσο το 1951. Στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δεκάδες στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία. Σήμερα υπάρχει μόνο μία - αλλά αυτό γίνεται εκούσια. Εξάλλου, η συνθήκη του 1951 παραμένει σε πλήρη ισχύ.

Το CNN επισημαίνει πως αυτή η ιστορική προσέγγιση της Αμερικής προς τη Γροιλανδία θα έκανε τον Θουκυδίδη περήφανο. Η Αμερική πέτυχε τους στόχους της - και τελικά νίκησε τη Σοβιετική Ένωση - δημιουργώντας συμμαχίες και προβάλλοντας ισχύ με συναίνεση, όχι με ωμή βία και εξαναγκασμό.

Ο Τραμπ έχει δίκιο να θεωρεί τη Γροιλανδία στρατηγική προτεραιότητα για τις ΗΠΑ. Η σημασία της είναι σήμερα ακόμα μεγαλύτερη σε σχέση με την εποχή του Τρούμαν. Καθώς οι πάγοι λιώνουν και ανοίγουν νέοι θαλάσσιοι δρόμοι, η Αρκτική δεν αποτελεί πλέον απλώς μια ζώνη ασφαλείας, αλλά μια στρατηγική αρένα. Η Ρωσία έχει επενδύσει μαζικά σε παγοθραυστικά πλοία ενώ η Κίνα στοχεύει στην κατασκευή ενός «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού» μαζί με τη Ρωσία για να αναδιατάξει τα παγκόσμια εμπορικά μονοπάτια.

Σύμφωνα με το CNN, η Αρκτική ενδέχεται σύντομα να γίνει κομβική για το παγκόσμιο εμπόριο. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη είναι 5.000 μίλια πιο σύντομη - και μειώνει τον χρόνο μεταφοράς κατά δεκατέσσερις ημέρες - σε σχέση με τις παραδοσιακές διαδρομές μέσω της διώρυγας του Σουέζ. Η κεντρική θέση της Γροιλανδίας αντισταθμίζει ορισμένα από τα πλεονεκτήματα της Ρωσίας στην περιοχή και παρέχει ένα Αρκτικό πλεονέκτημα που το Πεκίνο δεν μπορεί να αποκτήσει.

Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τη Ρωσία στην Αρκτική μόνες τους, καθώς η ρωσική ακτογραμμή στην Αρκτική εκτείνεται σε 15.000 μίλια, ενώ οι ΗΠΑ έχουν μόλις τρία μη πυρηνικά παγοθραυστικά, σε αντίθεση με τον ρωσικό στόλο των 50 παγοθραυστικών (μερικά πυρηνικά).

Αυτή η κατάσταση αλλάζει, εφόσον οι ΗΠΑ παραμείνουν ευθυγραμμισμένες με το ΝΑΤΟ, το οποίο περιλαμβάνει και άλλους συμμάχους με πρόσβαση στην Αρκτική, όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Δανία, η Ισλανδία, η Φινλανδία και η Σουηδία. Συνολικά, αυτοί διαθέτουν πάνω από 100.000 μίλια ακτογραμμής στην Αρκτική - και έναν στόλο παγοθραυστικών που αρχίζει να αντιστοιχεί στον ρωσικό.

Σύμφωνα με το CNN, η δύναμη των ΗΠΑ στην Αρκτική, όπως και της Αθήνας στη Μεσόγειο, προέρχεται από το δίκτυο συμμαχιών που έχει δημιουργηθεί με βάση τη συναίνεση και τον σεβασμό, όχι από την κατοχή ενός απομονωμένου νησιού. Συνεπώς, οποιαδήποτε πολιτική που θα έθετε σε κίνδυνο το ΝΑΤΟ για την απόκτηση της Γροιλανδίας με σκοπό την υπεροχή απέναντι στη Ρωσία ή την Κίνα θα ήταν παράλογο.

Ο Τραμπ φάνηκε να απομακρύνεται από την εμμονή του να αποκτήσει τη Γροιλανδία με βίαιο τρόπο, καθώς φαίνεται να στηρίζεται πλέον στη συμφωνία του Τρούμαν, που παρέχει στις ΗΠΑ ό,τι χρειάζονται στο νησί. Οι λεπτομέρειες του σχεδίου παραμένουν ασαφείς, αλλά οι δηλώσεις του θυμίζουν τη Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας του 1951. Ο Τραμπ μπορεί να μην πάρει όλα όσα ήθελε, αλλά οι ΗΠΑ έχουν ήδη ό,τι χρειάζονται μέσω συμφωνιών και συνεργασιών που χτίστηκαν σε δεκαετίες.

Το CNN καταλήγει με το ερώτημα τι μπορεί να έχει χαθεί σε αυτή την ιστορία. Η εμπιστοσύνη και η αξιοπιστία με τους συμμάχους κερδίζονται σε δεκαετίες αλλά μπορούν να χαθούν σε εβδομάδες. Η ελπίδα είναι οι πρόσφατες εξελίξεις να οδηγήσουν σε μια πιο ισχυρή συμμαχία - και μια πιο ισχυρή Γροιλανδία - και να αρχίσουν να επουλώνουν τις σχέσεις εντός του ΝΑΤΟ. Όπως διδάσκει ο Θουκυδίδης, κάθε μεγάλη δύναμη μπορεί να καταλάβει ένα κομμάτι γης, αλλά οι ισχυρές δυνάμεις που αντέχουν στον χρόνο, διατηρούν τις φιλίες τους.