«Τα έχουμε χάσει», λέει η Αννα Πολεμικού, επίκουρη καθηγήτρια Ειδικής Αγωγής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, περιγράφοντας την κατάσταση στα ΑΕΙ μετά την «επέλαση» της τεχνητής νοημοσύνης. Οι καθηγητές ανέκαθεν εκπαίδευαν τους φοιτητές για τη λογοκλοπή, αλλά πλέον η συζήτηση αυτή φαντάζει… περιττή. Σήμερα, οι φοιτητές εκπονούν τις εργασίες τους εξ ολοκλήρου με το ChatGPT, χωρίς να χρειάζονται καν βιβλιογραφία.

«Τα πρώτα κρούσματα εμφανίστηκαν πριν από δύο χρόνια, αλλά τώρα το φαινόμενο είναι διάχυτο», τονίζει η κ. Πολεμικού. Οι καθηγητές αναγνωρίζουν τα κυκλικά επιχειρήματα και τους βερμπαλισμούς. Μια συνάδελφος παρατήρησε χαρακτηριστικά: «Στην αρχή νόμιζα ότι έχω μεγαλώσει τόσο που κουράζομαι να διαβάζω». Όμως, τα κείμενα απλώς δεν έβγαζαν νόημα. Επιπλέον, η απουσία της άνω τελείας, η έλλειψη των ελληνικών εισαγωγικών και η επικράτηση της μεγάλης παύλας αποτελούν ενδεικτικά σημάδια χρήσης AI.

Πέρα από το κυρίως σώμα των εργασιών, ακόμα και οι σελίδες της βιβλιογραφίας είναι συχνά προϊόν ΑΙ. «Οι δήθεν πηγές συμπληρώνονται εκ των υστέρων». Η κ. Πολεμικού παρατήρησε ότι οι φοιτητές παρέθεταν παλιά βιβλία, δύσκολα ελέγξιμα, και σχολίαζαν νομοθεσίες του 2019 με πηγές βιβλία του 2011. Τέτοιοι αναχρονισμοί είναι πλέον συνηθισμένοι. Σε άλλες περιπτώσεις, παρατήρησε ότι δεν γνώριζε σχεδόν κανένα από τα βιβλία που αναφέρονταν στις βιβλιογραφίες. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «Κάποια στιγμή είπα “κάτσε, πότε έβγαλε αυτό το βιβλίο ο τάδε; Αφού τον παρακολουθώ, είναι στο αντικείμενό μου, πώς δεν το πήρα είδηση;”». Τελικά, το βιβλίο δεν είχε γραφτεί ποτέ, αλλά ήταν προϊόν της τεχνητής φαντασίας του ChatGPT. Όταν ζήτησε να δουν κάποιες από αυτές τις πηγές, άκουσε δικαιολογίες όπως «δεν δουλεύει ο υπολογιστής μου» ή «τώρα δεν τα βρίσκω». Κάποιοι παραδέχτηκαν ότι ζήτησαν βοήθεια από το ChatGPT, χωρίς να αντιλαμβάνονται το παράλογο της ύπαρξης πηγών… εκ των υστέρων.

Σε κάθε περίπτωση, όσοι γνωρίζουν να χειρίζονται καλύτερα τα εργαλεία ΑΙ μπορούν να δημιουργήσουν κάτι πολύ αληθοφανές. «Καταλήγουμε να κάνουμε τους αστυνομικούς». Τα πανεπιστήμια έχουν εγκαταστήσει λογισμικό ενάντια στη λογοκλοπή, αλλά πλέον είναι αργά. Οι φοιτητές δεν ασχολούνται πια με τη λογοκλοπή, η οποία προϋποθέτει το διάβασμα του βιβλίου. «Οι φοιτητές σήμερα δεν διαβάζουν και αν διαβάζουν, δεν διαβάζουν με κριτικό τρόπο».

Οι Έλληνες καθηγητές δεν διαθέτουν επίσημα εργαλεία για την ανίχνευση γραφής ΑΙ. «Υπάρχουν όμως κάποια εργαλεία που χρησιμοποιούμε ανεπίσημα», λέει άλλη καθηγήτρια μεγάλου αθηναϊκού ΑΕΙ. Όταν μια εργασία φαίνεται να είναι κατά 80% προϊόν ΑΙ, ο φοιτητής επιμένει ότι δεν είναι. «Δεν είναι μόνο η τεχνητή νοημοσύνη δηλαδή φαινόμενο των ημερών. Εγώ αισθάνομαι λίγο ότι έχουν αποθρασυνθεί τα παιδιά». Μάλιστα, διηγείται ένα περιστατικό με μια φοιτήτρια που αρχικά παρέδωσε ένα κακό πρώτο draft της πτυχιακής της. Μετά από τις διορθώσεις της καθηγήτριας, επέστρεψε με ένα ολοκληρωμένο κείμενο που ήταν ολοφάνερα προϊόν ΑΙ. Επειδή δεν μπορούσε να το αποδείξει, η καθηγήτρια έκανε διορθώσεις στο ChatGPT για να βοηθηθεί η φοιτήτρια. Όμως, λίγες ημέρες μετά, η φοιτήτρια έστειλε μια νέα πτυχιακή με εντελώς άλλο θέμα, πάλι από το ChatGPT.

Σε άλλη περίπτωση, ένας φοιτητής αντέδρασε έντονα όταν η καθηγήτρια του εξήγησε ότι η εκτεταμένη χρήση του ΑΙ είναι αντιδεοντολογική. «Στο τέλος μόνο που δεν με έβρισε επειδή τον ταλαιπωρώ τρεις μήνες με διορθώσεις, αντί να του το είχα πει νωρίτερα ότι ήταν από ΑΙ». Οι καθηγητές βρίσκονται σε διαρκείς συζητήσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου. «Είμαστε οι πρώτοι που ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτά τα προβλήματα. Προς το παρόν είμαστε σε αδιέξοδο. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποφεύγουμε να τους δίνουμε γραπτές εργασίες». Κάποιοι καθηγητές ζητούν προφορικές εξετάσεις, ενώ άλλοι δίνουν multiple choice, που «είναι ο θάνατος της κριτικής σκέψης».

Η Αννα Πολεμικού συμφωνεί: «Τα παιδιά σήμερα δεν ξέρουν να συντονίζουν τη σκέψη τους. Και η γραφή είναι ένας τρόπος να σκεφθείς. Δεν μπορούμε να μην έχουμε γραπτές εργασίες. Η εναλλακτική, το multiple choice, είναι απλώς μια παράθεση πληροφοριών». Η ίδια ζητά πλέον από τους φοιτητές της να παραθέτουν πηγές μετά από μια συγκεκριμένη χρονολογία, να σπάει σε τμήματα τις εργασίες, να ζητά πορτφόλιο και να αναθέτει εργασίες αναστοχασμού. «Είναι πάρα πολύ μεγάλος ο αριθμός των φοιτητών για να μπαίνεις κάθε φορά με τον καθέναν στην ίδια αντιπαράθεση. Εγώ έχω καταντήσει κουραστική. Αν αντιληφθώ ότι είναι γραμμένη με ΑΙ, ζητάω να ξαναγράψουν την εργασία. Ελάχιστοι είναι αυτοί που φέρνουν αντίρρηση ή έχουν κάποια αντίδραση».

Το θέμα δεν είναι να απαγορευθεί το ChatGPT στα πανεπιστήμια, αλλά να ενσωματωθεί δημιουργικά. «Δεν μπορείς να αποτρέψεις κανέναν από το να χρησιμοποιεί αυτά τα εργαλεία. Αυτά άλλωστε χρησιμοποιούνται και από εμάς που κάνουμε ερευνητικό έργο». Όμως, οι φοιτητές πρέπει να τα αξιοποιούν υπεύθυνα και να τεκμηριώνουν τη σκέψη τους, καταλήγει η κ. Πολεμικού.

Το Turnitin, ένα εργαλείο ανίχνευσης λογοκλοπής, χρησιμοποιείται από πάνω από 15.000 εκπαιδευτικά ιδρύματα παγκοσμίως. Στην τεράστια βάση δεδομένων του περιλαμβάνονται πάνω από 50 δισ. ιστοσελίδες, 600 εκατ. εργασίες φοιτητών και 160 εκατ. άρθρα από ακαδημαϊκά βιβλία και εκδόσεις.

«Το συγκεκριμένο εργαλείο έχει και ένα plug in το οποίο μπορεί να ανιχνεύσει αν τυχόν μια φοιτητική εργασία έχει γραφτεί από ΑΙ», λέει ο δρ Χαράλαμπος Γιουσμπάσογλου, αναπληρωτής καθηγητής Διοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων του Πανεπιστημίου του Μπόρνμουθ. «Σκόπιμα φυσικά δεν το ενεργοποιούν όλα τα πανεπιστήμια γιατί αν συμβεί αυτό θα κόψουν τον περισσότερο κόσμο. Έτσι το εργαλείο καθίσταται εκ των πραγμάτων παρωχημένο».

Ο κ. Γιουσμπάσογλου αναφέρει ότι ο αναβρασμός στα πανεπιστήμια ξεκίνησε με την ελεύθερη κυκλοφορία εργαλείων όπως το ChatGPT. «Τον πρώτο χρόνο επικράτησε πανικός. Δεν ξέραμε τι γίνεται, λέγαμε στους φοιτητές ότι απαγορεύεται να το χρησιμοποιούν. Σταδιακά αρχίσαμε να συζητάμε για το πώς μπορούν να το χρησιμοποιούν και τώρα υπάρχει έντονη συζήτηση στην ακαδημία για το πώς πρέπει να είναι η σχέση τόσο των σπουδαστών με την ΑΙ όσο και των ακαδημαϊκών».

Σήμερα, κανείς δεν απαγορεύει τη χρήση του ChatGPT. «Η συζήτηση διεθνώς κινείται πλέον στο θέμα της αξιολόγησης, στο πώς μπορεί να κρίνει ένας καθηγητής ή ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό σύστημα ότι ο σπουδαστής έβαλε στην εργασία του προσωπική δουλειά». Προσωπικά, ο κ. Γιουσμπάσογλου αναθέτει στους φοιτητές εργασίες που απαιτούν προσωπική δουλειά.

Η ακαδημαϊκή κοινότητα ανησυχεί επίσης για τα συγγράμματα. «Oταν κάνω έρευνα και έχω να ανταγωνιστώ συγγράμματα που έχει γράψει το ChatGPT, αυτό είναι και παράνομο και μη ηθικό». Τα επιστημονικά περιοδικά απαιτούν πλέον την αναφορά της χρήσης ΑΙ σε παραπομπή.

Ενώ οι μεγαλύτεροι μπορούν να χρησιμοποιήσουν δημιουργικά την ΑΙ, το ίδιο δεν ισχύει απαραίτητα για τους νεότερους. «Εμείς που μεγαλώσαμε με βιβλία, αναπτύξαμε κριτική σκέψη». Ως εκ τούτου, μπορούν να χρησιμοποιήσουν την ΑΙ προς όφελός τους, ενώ οι νεότεροι, που θέλουν τα πάντα γρήγορα, δυσκολεύονται περισσότερο.