Αθήνα: Όταν η αρχιτεκτονική εγκατάλειψη «πληγώνει» την ψυχή της πόλης
Το Κεντρικό Ταχυδρομείο Αθηνών στα Χαυτεία, στην οδό Αιόλου 100, με την όψη του, συμβολίζει την παρακμή της θεσμικής υπόστασης στην πόλη. Το ταχυδρομείο της πλατείας Συντάγματος δεν είναι σε καλύτερη κατάσταση. Η μαζική έκπτωση της θεσμικής ισχύος συνδυάζεται με την υποχώρηση ενός αξιακού κώδικα ιεραρχήσεων.
Ενώ ο ιδιωτικός τομέας δίνει δείγματα ανάκαμψης του αρχιτεκτονικού συμβολισμού, οι κρατικές λειτουργίες υποτιμούν την ανάγκη να προκαλούν σεβασμό μέσω της αρχιτεκτονικής τους. Το Ταχυδρομείο της Αιόλου δεν μπόρεσε να αντανακλά τον ρόλο του. Όταν το Κεντρικό Ταχυδρομείο έφυγε από το Μέγαρο Μελά στην πλατεία Κοτζιά το 1974, τα ταχυδρομικά γραφεία απέκτησαν μια αύρα Δημοσίου: χωρίς συντήρηση, χωρίς πνοή, συρρικνώθηκαν και ενσωματώθηκαν στην απωθητική σκηνογραφία μιας γραφειοκρατικής τυποποίησης.
Πώς μπορεί να βρει θέση ο πολίτης σε αυτό το σκηνικό; Η αρχιτεκτονική εκπροσώπηση των θεσμών του κράτους, της οικονομίας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των κοινωνικών φορέων έχει άμεση και έμμεση ισχύ στην καλλιέργεια σχέσεων ισχύος, σεβασμού και αλληλεπίδρασης. Αυτά, που είναι αυτονόητα, αποτελούν χρόνια δυσεπίλυτα θέματα που διασύρουν ιστορικές διαδρομές και θεσμούς μεγάλης εθνικής προσφοράς.
Το ίδιο αισθάνεται ο πολίτης στη Γραμμή 1 του μετρό. Υπάρχει κίνδυνος η κατάσταση να εξαπλωθεί και στο μετρό. Ορισμένοι παλιοί σταθμοί είναι προσβλητικοί. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του σταθμού Συγγρού-Φιξ, όπου ανθρώπινες εκκρίσεις και περιττώματα είχαν δημιουργήσει μια δυσάρεστη κατάσταση.
Στην Αθήνα, το αποτύπωμα των υπουργείων, των δημοτικών καταστημάτων και πολλών στάσεων λεωφορείων αποκαλύπτει το βαθύ πρόβλημα της πόλης, που είναι πρόβλημα σχέσεων με τους πολίτες. Η υποχώρηση του συμβολισμού που είχαν οι εφημερίδες, τα ιστορικά καφενεία, τα βιβλιοπωλεία και τα πατροπαράδοτα αθηναϊκά καταστήματα, και η αντικατάστασή τους από ξενοδοχεία, εστιατόρια και πολυεθνικές αλυσίδες, υποδεικνύει μια αλλαγή αστικού προτύπου.
Η παραδοσιακή αξία του θεσμικού κύρους από οργανισμούς και φορείς που απευθύνονται στο γενικό κοινό εξακολουθεί να είναι σημαντική. Η εικόνα της οδού Αιόλου 100 συνοψίζει μια πτωτική πορεία για το σύνολο της πόλης. Ο πολίτης διέρχεται από τα σκηνικά της πόλης και αναρωτιέται αν είναι αυτό που του επιφυλάσσει η εποχή και αν ο αντίλογος είναι ικανός να εξισορροπήσει την εικόνα εξαθλίωσης.