Με ταχείς ρυθμούς εξελίσσεται η επιχείρηση του υπουργείου Πολιτισμού για την πλήρη τεκμηρίωση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών που φέρεται να απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 εκτελεσθέντων στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944. Οι ιστορικές αυτές εικόνες, που έκαναν την εμφάνισή τους σε δημοπρασία στο eBay, έχουν προκαλέσει ρίγη συγκίνησης, με το ελληνικό Δημόσιο να κινεί ήδη τις διαδικασίες για την επίσημη απόκτησή τους.

Στην καρδιά των εξελίξεων βρίσκεται η Γάνδη του Βελγίου, όπου έχουν ήδη μεταβεί εμπειρογνώμονες του υπουργείου προκειμένου να ελέγξουν τη γνησιότητα του υλικού που δημοσιοποίησε ο Βέλγος συλλέκτης. Παράλληλα, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων αναμένεται να συζητήσει σήμερα τον χαρακτηρισμό της συλλογής ως μνημείου, ανοίγοντας οριστικά τον δρόμο για τον επαναπατρισμό αυτών των πολύτιμων κειμηλίων. Σημειώνεται ότι στο δημοτικό συμβούλιο της Καισαριανής συζητήθηκε ήδη το ενδεχόμενο να δουν σύντομα το φως της δημοσιότητας και άλλες παρόμοιες φωτογραφίες.

Η πρόκληση της ταυτοποίησης είναι τεράστια και πολυεπίπεδη. Ο ιστορικός και υπεύθυνος του Ιστορικού Αρχείου του Μουσείου Μπενάκη, Τάσος Σακελλαρόπουλος, αναλύει τη διαδικασία σε δύο άξονες: την αναγνώριση των προσώπων και την τεχνική ανάλυση του φωτογραφικού χαρτιού. Η αποστολή είναι δύσκολη, καθώς οι στενότεροι συγγενείς των θυμάτων δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή. «Σκεφτείτε ότι οι άνθρωποι αυτοί βρίσκονταν επί τριάμισι χρόνια στη φυλακή, άρα δεν ξέρουμε αν και πόσες φωτογραφίες τους υπάρχουν», τονίζει ο ιστορικός.

Η έρευνα δυσχεραίνεται και από το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. «Θα βοηθούσε αν είχε γίνει μια έρευνα για τις φωτογραφίες των 200, όμως και εκείνη για τον εντοπισμό των ονομάτων τους έγινε μεταπολεμικά με πολύ μεγάλη δυσκολία, επειδή επρόκειτο για κομμουνιστές και η εκτέλεσή τους αποτελούσε ταμπού, ως κομμάτι της ποινικοποιημένης ΕΑΜικής αντίστασης», αναφέρει ο κ. Σακελλαρόπουλος. Η επιστημονική εξέταση του φυσικού αντικειμένου εστιάζει στην ηλικία του χαρτιού και στα χημικά υπολείμματα, σε μια «εγκληματολογική διαδικασία» που αναζητά την αλήθεια.

Ωστόσο, η τεχνολογία δεν αρκεί πάντα. «Με δεδομένη όμως την εξέλιξη της τεχνολογίας, μπορούμε να πούμε ότι η απόλυτη ασφάλεια είναι η ταυτοποίηση των απεικονιζόμενων προσώπων, γιατί θεωρητικά, εκτός από τα πρόσωπα, όλα τα άλλα κατασκευάζονται», επισημαίνει ο κ. Σακελλαρόπουλος. Η ιστορική μνήμη παραμένει ζωντανή μέσα από το συναίσθημα και το τραύμα. «Οι άνθρωποι καταφεύγουν συχνά στην τεχνική ανάλυση των πραγμάτων, εδώ όμως δεν αρκεί, επειδή η Ιστορία σημαίνει και συναίσθημα, σημαίνει και τραύμα, βαρύτητα», εξηγεί.

Η δύναμη αυτών των εικόνων υπερβαίνει τον χρόνο. «Εχει ενδιαφέρον να σκεφτούμε τη δύναμη που έχει ένα μικρό χαρτί. Εδώ και τέσσερις ημέρες έχει αναστατωθεί η Ελλάδα από ένα τόσο δα χαρτάκι, ένα υλικό στο οποίο οι άνθρωποι σήμερα δεν δίνουν σημασία. Γιατί σε αυτές τις φωτογραφίες, το μεγάλο σοκ δεν είναι το κείμενο, η σφραγίδα. Είναι το πρόσωπο. Είναι η διάσωση, πέρα από τη βαρβαρότητα, της στιγμής της ζωής», καταλήγει ο ιστορικός, αποδίδοντας το μέγεθος της ηθικής σημασίας των ευρημάτων.