Ενώ η Γη κοιμάται κάτω από το αστρόφωτο βλέμμα τους, οι αστροναύτες, παρά την αψεγάδιαστη εκπαίδευσή τους, έρχονται αντιμέτωποι με σκηνές βγαλμένες από σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Από «κυνηγητικά» φώτα που διασχίζουν το απόλυτο κενό, μέχρι ανεξήγητους ήχους και παράξενα αντικείμενα που χορεύουν σε τροχιά, οι εμπειρίες τους ξεπερνούν τη λογική. Αυτές οι ανατριχιαστικές μαρτυρίες άλλοτε βρίσκουν μια ψύχραιμη, επιστημονική εξήγηση, άλλοτε όμως παραμένουν αιώνια μυστήρια, υπενθυμίζοντας την αφάνταστη παραδοξότητα του σύμπαντος πέρα από τον γαλάζιο πλανήτη μας.

Η αρχή του μύθου γράφτηκε με την αποστολή Mercury-Atlas 9, όταν ο θρυλικός Γκόρντον Κούπερ έκανε μια αναφορά που έμελλε να τροφοδοτήσει συζητήσεις για δεκαετίες. Ο Κούπερ περιέγραψε ένα πρασινωπό, λαμπερό αντικείμενο να πλησιάζει το σκάφος του «σαν να το καταδιώκει», μια εικόνα που χαράχτηκε στη μνήμη του. Την ίδια στιγμή, μια ανεξάρτητη καταγραφή από ραντάρ στην Αυστραλία επιβεβαίωσε την παρουσία ενός γρήγορα κινούμενου στόχου στην ίδια ακριβώς περιοχή. Αυτή η διπλή επιβεβαίωση –οπτική και ραντάρ– άφησε την υφήλιο να αναρωτιέται τι πραγματικά αντίκρυσε ο αστροναύτης στο απόλυτο κενό του διαστήματος.

Στη συνέχεια, κατά την αποστολή Gemini 4, ο Τζιμ ΜακΝτίβιτ ήρθε αντιμέτωπος με ένα λευκό, κυλινδρικό αντικείμενο που περιέγραψε ως «σαν κουτί μπίρας με ένα μολύβι». Παρά τις προσπάθειές του να το απαθανατίσει, οι φωτογραφίες που τράβηξε ήταν δυστυχώς θαμπές, σαν «γυρίνοι» που χάνονταν στο σκοτάδι του διαστήματος. Αν και ο ίδιος αργότερα σκέφτηκε την πιθανότητα να ήταν απλώς μια αντανάκλαση από βίδες στο παράθυρο του σκάφους, η αρχική, εξαιρετικά λεπτομερής περιγραφή του διατηρεί την αμφιβολία ζωντανή, αφήνοντας περιθώρια για περαιτέρω σκέψεις.

Η σιωπή του διαστήματος, όμως, δεν είναι πάντα απόλυτη. Ακόμη και χωρίς οπτικές μαρτυρίες, οι αστροναύτες αναφέρουν συχνά ότι ακούν –ή νομίζουν ότι ακούν– ήχους που αψηφούν τη λογική του κενού. Στην αποστολή Apollo 10, το πλήρωμα συγκλονίστηκε όταν, στην αθέατη πλευρά της Σελήνης, κατέγραψε παράξενους ήχους, τους οποίους περιέγραψε ως «περίεργη μουσική» μέσα στην απόλυτη ησυχία της διαστημικής πτήσης. Παρόλο που η μετέπειτα ανάλυση της NASA απέδωσε τους ήχους σε παρεμβολές μεταξύ των συστημάτων VHF των δύο σκαφών, δημιουργώντας σφυριχτές, κυματιστές συχνότητες, η εμπειρία παρέμεινε βαθιά ανατριχιαστική για τους ίδιους τους αστροναύτες. Το ίδιο απόκοσμο φαινόμενο βίωσε και ο πρώτος Κινέζος αστροναύτης, Γιανγκ Λιγουέι, ο οποίος μίλησε για ανεξήγητους «χτύπους» στο σκάφος Shenzhou 5, σαν κάποιος να κτυπά έναν μεταλλικό κουβά με ένα ξύλινο σφυρί, χωρίς να υπάρχει ορατή αιτία από το φινιστρίνι. Αργότερα, παρόμοιοι ήχοι ακούστηκαν και σε άλλες κινεζικές πτήσεις, με ειδικούς να προτείνουν πιθανές διαστολές υλικών ή μεταβολές πίεσης ως εξηγήσεις. Ωστόσο, αυτό το τεχνικό σενάριο, αν και λογικό, δεν καταφέρνει να διαλύσει εντελώς τη «γοητεία» του μυστηρίου που περιβάλλει αυτές τις ακουστικές εμπειρίες.

Ακόμη και οι πιο ιστορικές στιγμές της ανθρωπότητας στο διάστημα δεν έμειναν ανεπηρέαστες από το ανεξήγητο. Κατά την θρυλική αποστολή Apollo 11, ο Μπαζ Όλντριν περιέγραψε ένα φως που έμοιαζε να συνοδεύει το διαστημόπλοιο, την ώρα που όλος ο πλανήτης κοιτούσε με κομμένη την ανάσα προς τη Σελήνη. Ο ίδιος, ωστόσο, σε μεταγενέστερες δηλώσεις του, έσπευσε να εξηγήσει ότι πιθανότατα επρόκειτο για τμήμα πυραυλικού σταδίου ή πάνελ που αποκολλήθηκαν, βάζοντας τέλος στις θεωρίες περί «εξωγήινων συνοδών» της αποστολής. Παρόμοια, κατά την παραμονή του στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS), ο Αμερικανός αστροναύτης Κρις Κάσιντι κατέγραψε με το κινητό του ένα παράξενο αντικείμενο που έμοιαζε εντυπωσιακά με «κόκαλο σκύλου», να αιωρείται κοντά στον σταθμό, προκαλώντας άμεσο παγκόσμιο ενδιαφέρον. Οι Ρώσοι ελεγκτές πτήσης, όμως, έδωσαν αργότερα την εξήγηση: επρόκειτο για κάλυμμα κεραίας που είχε αποκολληθεί από το τμήμα Zvezda, με την αργή, περιστροφική του κίνηση να ταιριάζει απόλυτα στο προφίλ ενός μικρού διαστημικού σκουπιδιού. Παρ’ όλες τις λογικές ερμηνείες, τέτοιες εικόνες συνεχίζουν να τροφοδοτούν αδιάκοπα τη λαϊκή φαντασία, κρατώντας ζωντανό το ερώτημα για το τι «κρύβεται» πραγματικά στα όρια της τροχιάς μας.

Ίσως οι πιο ανησυχητικές από όλες τις αναφορές είναι εκείνες όπου οι αστροναύτες ένιωσαν ένα τρομακτικό αίσθημα μοναξιάς… αλλά και ότι δεν ήταν μόνοι. Μια βιοϊατρική μηχανικός της NASA ανέφερε ότι ο Ρον Έβανς, κατά την αποστολή Apollo 17, αστειεύτηκε –ή μήπως όχι;– μέσω της επικοινωνίας ότι «έχει παρέα» σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Η ιστορία αυτή συνοδεύτηκε από την περιγραφή ενός μακρόστενου αντικειμένου μήκους 12–14 μέτρων. Ωστόσο, η διήγηση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ επίσημα, ούτε καν από τον ίδιο τον Έβανς, και παραμένει ένα κλασικό παράδειγμα ιστορίας που ανήκει περισσότερο στη σφαίρα του αστικού μύθου παρά στην τεκμηριωμένη πραγματικότητα. Ανάλογα, στην αποστολή Gemini 7, οι αστροναύτες Τζέιμς Λόβελ και Φρανκ Μπόρμαν έκαναν λόγο για «bogeys», αντικείμενα που ξεχώρισαν ρητά από το αναμενόμενο στάδιο του πυραύλου. Παρόλο που το περιστατικό αποδόθηκε αργότερα σε θραύσματα που συνόδευαν το booster, η αρχική τους επιμονή στις «πραγματικές παρατηρήσεις» αναδεικνύει το πόσο εύκολα η ανθρώπινη αντίληψη μπορεί να παραπλανηθεί ή να δοκιμαστεί σε ένα τόσο εξωπραγματικό περιβάλλον.

Πέραν των οπτικών αντικειμένων και των ακουστικών μυστηρίων, μια άλλη απόκοσμη εμπειρία που αναφέρουν πολλοί αστροναύτες είναι οι λάμψεις φωτός που «βλέπουν» ακόμη και με τα μάτια κλειστά. Πρόκειται για μικρές, στιγμιαίες εκρήξεις που ξεπηδούν μέσα στο απόλυτο σκοτάδι του διαστήματος. Η επιστημονική εξήγηση είναι ότι υψηλής ενέργειας κοσμικά σωματίδια προσκρούουν στον αμφιβληστροειδή και το οπτικό σύστημα, δημιουργώντας έτσι μια ψευδαίσθηση φωτός στον εγκέφαλο. Ωστόσο, το γεγονός ότι αυτό το φαινόμενο συμβαίνει σε συνθήκες απόλυτου σκοταδιού, χωρίς καμία εξωτερική πηγή φωτός, προσδίδει στην εμπειρία έναν σχεδόν μεταφυσικό χαρακτήρα για όσους τη βιώνουν. Ακόμη και βετεράνοι αστροναύτες, με εκατοντάδες ώρες πτήσης στο ενεργητικό τους, παραδέχονται ότι τέτοιου είδους εμπειρίες τους θυμίζουν πόσο διαφορετική –και ενίοτε εχθρική– είναι η φυσική του διαστήματος σε σχέση με την οικεία μας Γη.

Στο τέλος, οι μαρτυρίες των αστροναυτών από το διάστημα αποδεικνύουν κάτι βαθύτερο: η «πρώτη ύλη» του μυστηρίου δεν είναι πάντα οι εξωγήινοι, αλλά ο ίδιος ο ανθρώπινος εγκέφαλος, που πασχίζει να ερμηνεύσει εικόνες, ήχους και αισθήσεις έξω από κάθε γνωστό πλαίσιο αναφοράς. Πολλά από αυτά τα περιστατικά βρίσκουν τελικά την εξήγησή τους σε διαστημικά σκουπίδια, τεχνικές παρεμβολές ή φυσικά φαινόμενα. Ωστόσο, ένα σημαντικό κομμάτι παραμένει ασαφές, συνεχίζοντας να τροφοδοτεί θεωρίες, βιβλία, ντοκιμαντέρ και την αστείρευτη ανθρώπινη περιέργεια. Είναι βέβαιο ότι, όσο περισσότερο επεκτείνεται η ανθρώπινη παρουσία στο απέραντο διάστημα, τόσο θα πολλαπλασιάζονται και οι ιστορίες εκείνων που επέστρεψαν στη Γη με την αίσθηση ότι, έστω και για λίγο, κοίταξαν μέσα στην άβυσσο – και αυτή τους κοίταξε πίσω με ένα ανεξιχνίαστο βλέμμα.