«Φάκελος 17Ν»: Η οργή της CIA, το επιχειρησιακό φιάσκο στη Ριανκούρ και η αιματηρή συμπλοκή στα Σεπόλια

17 Νοέμβρη: Οι χαμένες ευκαιρίες, το «φιάσκο» και η οργή της CIA

Ελλάδα
Δημοσιεύθηκε  · 3 λεπτά ανάγνωση

Η πολυτάραχη ιστορία της 17 Νοέμβρη, της οργάνωσης που για δεκαετίες παρέμενε το απόλυτο μυστήριο για τις ελληνικές αρχές, ξεδιπλώνεται μέσα από το νέο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ «Φάκελος 17Ν» του Αλέξη Παπαχελά. Στη δεκαετία του ’90, τα μέλη της οργάνωσης φαίνεται πως κινούνταν με μια σχεδόν προκλητική αυτοπεποίθηση, αισθανόμενοι άτρωτοι απέναντι σε ένα κράτος που τους πλησίασε δύο φορές σε απόσταση αναπνοής, αλλά απέτυχε να τους συλλάβει.

Η πρώτη κρίσιμη στιγμή καταγράφηκε τον Νοέμβριο του 1991 στα Σεπόλια. Μια τυχαία περιπολία της ΕΛΑΣ διέκοψε την προσπάθεια της επιχειρησιακής ομάδας της 17Ν να κλέψει αυτοκίνητα για μελλοντικά χτυπήματα. Η συμπλοκή που ακολούθησε ήταν κινηματογραφική, με σφαίρες και χειροβομβίδες να εκτοξεύονται μέσα στον αστικό ιστό. Οι τρομοκράτες κατάφεραν να διαφύγουν επιβιβαζόμενοι σε ένα ταξί, αφήνοντας πίσω τους δύο σοβαρά τραυματισμένους αστυνομικούς. Ο Δημήτρης Κουφοντίνας, περιγράφοντας τη σκηνή, κάνει λόγο για μια σουρεαλιστική εμπειρία: «Ήταν σουρεαλιστική εικόνα, έγινε χαμός έπεσαν σφαίρες, χειροβομβίδες και ο ταξιτζής έλεγε “περιμένετε να μαζέψω τις εισπράξεις”». Ο ίδιος συμπληρώνει με κυνισμό τη στιγμή της διαφυγής: «Όταν εγκαταλείψαμε το ταξί γύρισα και το είδα, ήταν χιλιοτρυπημένο από σφαίρες, σουρωτήρι σκέτο. Παρά τρίχα γλιτώσαμε, μπορεί αυτή τη στιγμή να έψαχνες κάποιον άλλον να μιλήσεις».

Λίγο αργότερα, τον Μάρτιο του 1992, η ιστορία επαναλήφθηκε με το περίφημο «φιάσκο της Ριανκουρ». Μια άγνωστη γυναίκα είχε δώσει στην αστυνομία μια ακριβή πληροφορία για συγκέντρωση των μελών της οργάνωσης στους Αμπελοκήπους, όπου σχεδίαζαν χτύπημα κατά δικαστικού. Παρά την τεράστια κινητοποίηση με δεκάδες μυστικούς αστυνομικούς, η επιχείρηση κατέρρευσε όταν ένα μέλος της 17Ν αντιλήφθηκε αστυνομικό να τηλεφωνεί από περίπτερο για να δώσει τον αριθμό κυκλοφορίας τους. Ο Φώτης Παπαγεωργίου, τότε επικεφαλής των ερευνών, παραδέχθηκε πως «Ήταν η μεγαλύτερη γκάφα ως τότε», ενώ ο Κουφοντίνας υποστηρίζει πως η περιβόητη πληροφοριοδότης ίσως ήταν ένα πρόσχημα για την απορρόφηση μυστικών κονδυλίων, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Δεν είδαμε κάτι τέτοιο. Αυτό που ισχύει και έχει βγει, κάποιοι υψηλά ιστάμενοι κατάφεραν να βγάλουν το παντεσπάνι τους από τα μυστικά κονδύλια».

Η αποτυχία των αρχών γίνεται ακόμη πιο ηχηρή από την αποκάλυψη ενός απόρρητου εγγράφου του 1991, που πιθανώς προερχόταν από τις γαλλικές υπηρεσίες, και κατονόμαζε τον Αλέξανδρο Γιωτόπουλο ως ύποπτο για συμμετοχή στην οργάνωση. Ωστόσο, η δράση συνεχίστηκε ανεμπόδιστα. Τον Ιούλιο του 1992, η επίθεση με ρουκέτα κατά του υπουργού Οικονομικών Γιάννη Παλαιοκρασσά κατέληξε στην τραγωδία του Θάνου Αξαρλιάν. Ο άδικος χαμός του φοιτητή συγκλόνισε την κοινωνία και άρχισε να αλλάζει σταδιακά το κλίμα της κοινής γνώμης. Ταυτόχρονα, η δυσαρέσκεια των Ηνωμένων Πολιτειών για την αναποτελεσματικότητα της ελληνικής αστυνομίας άγγιξε το κόκκινο, με το FBI να εμπλέκεται σε ακόμη ένα αποτυχημένο επιχειρησιακό επεισόδιο με ένα βαν.

Μετά την ανάληψη του υπουργείου Δημόσιας Τάξης από τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη το 1999, οι πιέσεις έγιναν αφόρητες. Ο υπουργός θυμάται την οργισμένη επίσκεψη του Μιχάλη Περατικού, πατέρα του δολοφονημένου εφοπλιστή Κώστα Περατικού, που τον ρώτησε ευθέως: «Τι κάνεις εδώ και κάθεσαι; Δεν ντρέπεσαι λίγο;». Ακόμη πιο ωμή ήταν η παρέμβαση του τότε αρχηγού της CIA, Τζορτζ Τένετ. Ο Χρυσοχοΐδης περιγράφει έναν άνθρωπο επιτιμητικό αλλά και αυστηρό, ο οποίος του απηύθυνε μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «Μου είπε “γαμώ το στανιό σας κάντε κάτι επιτέλους”». Η δολοφονία του Βρετανού ταξιάρχου Στίβεν Σόντερς το 2000 στη λεωφόρο Κηφισίας ήταν η στιγμή που σήμανε την αρχή της αντίστροφης μέτρησης για την εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη.